شماره روزنامه ۶۵۰۱
|

تضاد میان آموزش تئوریک اقتصاد و اقتصاد کاربردی بررسی شد؛

در ایران شکاف عمیقی میان نظریه‌های دانشگاهی اقتصاد و چالش‌های عملی اقتصاد کشور وجود دارد. بسیاری از دانشجویان و اقتصاددانان ایرانی این خلأ را تجربه کرده‌اند: دانشجویان با انگیزه وارد دانشکده اقتصاد می‌شوند؛ اما زود با محتوای آموزشی انتزاعی و به دور از مسائل واقعی (مانند کنترل تورم، رشد اقتصادی یا…

یک اقتصاددان تشریح کرد؛

شنیدن این عبارت بسیار رایج است: «نمی‌توان برای آن قیمتی تعیین کرد.» این جمله بیشتر جنبه هنجاری دارد؛ به این معنا که قیمت‌گذاری بر برخی امور ناپسند یا ممنوع تلقی می‌شود. در مواردی دیگر، این عبارت به‌صورت واقعی به‌کار می‌رود. در این کاربرد، منظور این است که چیزی که توصیف می‌شود اساسا قابل‌خرید و…

اخبار اندیشه

    دوشنبه، ۱۳ بهمن ۱۴۰۴
  • تضاد میان آموزش تئوریک اقتصاد و اقتصاد کاربردی بررسی شد؛

    روزنامه شماره ۶۵۰۱

    شکاف اقتصاد واقعی و دانشگاهی

    در ایران شکاف عمیقی میان نظریه‌های دانشگاهی اقتصاد و چالش‌های عملی اقتصاد کشور وجود دارد. بسیاری از دانشجویان و اقتصاددانان ایرانی این خلأ را تجربه کرده‌اند: دانشجویان با انگیزه وارد دانشکده اقتصاد می‌شوند؛ اما زود با محتوای آموزشی انتزاعی و به دور از مسائل واقعی (مانند کنترل تورم، رشد اقتصادی یا تخصیص منابع) روبه‌رو شده و انگیزه خود را از دست می‌دهند. ساختار فکری و روش‌شناختی حاکم بر آموزش اقتصاد در ایران، از ریشه‌های اصلی فاصله دانشگاه با واقعیت اقتصادی کشور است. از یک سو برنامه‌های درسی اقتصاد کشور عمدتا برگرفته از کتاب‌های درسی دانشگاه‌های غربی است و پارادایم غالب نئوکلاسیک بر آن سیطره دارد. روش‌های متعارف آموزش اقتصاد که پس از جنگ جهانی دوم و جنگ سرد شکل گرفته و یادگیری حجم بالایی از مدل‌های ریاضی را مبنا قرار می‌دهند، چنان بر دانشگاه‌های اقتصاد ایران حاکم است که اغلب دوره‌ها تنها به انتقال «روش اصلی تفکر اقتصادی» می‌پردازند.
  • یک اقتصاددان تشریح کرد؛

    روزنامه شماره ۶۵۰۱

    هر چیز قیمتی دارد!

    شنیدن این عبارت بسیار رایج است: «نمی‌توان برای آن قیمتی تعیین کرد.» این جمله بیشتر جنبه هنجاری دارد؛ به این معنا که قیمت‌گذاری بر برخی امور ناپسند یا ممنوع تلقی می‌شود. در مواردی دیگر، این عبارت به‌صورت واقعی به‌کار می‌رود. در این کاربرد، منظور این است که چیزی که توصیف می‌شود اساسا قابل‌خرید و فروش نیست. این عبارت اغلب برای توصیف یک تجربه، یک لحظه، یا چیزی از جنس زیبایی‌های طبیعی به‌کار می‌رود.
    یکشنبه، ۱۲ بهمن ۱۴۰۴
  • عوامل رشد بسیار بالای شاخص قیمت‌ها؛

    روزنامه شماره ۶۵۰۰

    ابرتورم چگونه شکل می‌گیرد؟

    ابرتورم بیانگر پایان کارکرد پول ملی به‌عنوان ابزار ذخیره ارزش است. در این شرایط بانک مرکزی استقلال خود را می‌بازد و تابع جبر بودجه‌ای دولت می‌شود. به واسطه این فرآیند انتظارات تورمی مهارناپذیر می‌شوند. عبور از این بحران، تنها با رفع ناترازی بودجه و توقف پولی‌سازی کسری‌ها امکان‌پذیر است.
  • چرا بنگاه‌ها تصمیم می‌گیرند ناکارآمد باشند؟

    روزنامه شماره ۶۵۰۰

    تراژدی تولید در بازارهای بسته

    چرا بنگاه‌های اقتصادی به جای بهینه‌سازی تولید مسیر ناکارآمدی را برمی‌گزینند؟ مقاله سال ۱۹۶۶‌ هاروی لایبنستاین درباره «ناکارآمدی ایکس» نقطه عطف ادبیات بهره‌وری مدرن محسوب می‌شود که به بررسی شکاف عمیق میان عملکرد شرکت‌ها و بقای طولانی‌مدت بنگاه‌های ناکارآمد می‌پردازد. پرسش کلیدی این است که چرا مدیران از سودهای در دسترس چشم‌پوشی می‌کنند؟ ناکارآمدی در تولید واقعیتی عینی و حاصل انتخاب‌های مدیریت است زیرا در غیاب فشار رقابتی انگیزه‌ای برای کشف روش‌های نوین تولید وجود ندارد.
    شنبه، ۱۱ بهمن ۱۴۰۴
  • نوبلیست اقتصاد در مطالعه اخیر،‌ مدلی نوین در ادبیات رشد اقتصادی ارائه کرد؛

    روزنامه شماره ۶۴۹۹

    نقش فناوری در توسعه

    مقاله «فناوری و توسعه اقتصادی» (Technology and Economic Development) اثر عجم اوغلو، آکجیگیت و جانسون (۲۰۲۶) که در ژانویه سال جاری میلادی در ژورنال NBER به چاپ رسیده است، چارچوبی تحلیلی و قابل مدیریت برای مطالعه پذیرش و انتشار فناوری در بستر توسعه اقتصادی ارائه می‌دهد. ایده محوری مقاله این است که اگرچه کشورهای در حال توسعه می‌توانند با اتکا به «مزیت عقب‌ماندگی» از فناوری‌های موجود در مرز جهانی عقب‌مانده بهره‌برداری کنند و با نرخی برابر با کشورهای پیشرفته رشد بلندمدت داشته باشند، اما فاصله درآمدی سرانه آنها با مرز جهانی پایدار خواهد ماند. این فاصله نسبی تابعی است از عواملی که سرعت و کارآیی پذیرش فناوری را تعیین می‌کنند: ظرفیت جذب (متاثر از نظام آموزشی، روش‌های مدیریتی و موانع نهادی)، تحریفات نهادی، نامناسب بودن فناوری‌های مرزی برای شرایط محلی (فناوری نامناسب) و ناکارآیی‌های بازار اعتبار.
    پنجشنبه، ۰۹ بهمن ۱۴۰۴
  • مراحل سه‌گانه برای پیشگیری از فجایع مالی بررسی شد

    روزنامه شماره ۶۴۹۸

    چرخه تکرار بحران

    بحران‌های بانکی با نظمی نگران‌کننده تکرار می‌شوند؛ اما وقوع بحران لزوما به معنای فروپاشی کامل اقتصاد جهانی نیست. درک ویژگی‌های مشترک آشفتگی‌های مالی به ما کمک می‌کند تا مانع از تبدیل شدن یک سقوط به یک فاجعه تمام‌عیار شویم. بررسی تاریخچه یک قرن سقوط‌های اقتصادی نشان می‌دهد که بحران‌ها معمولا سه مرحله مشترک دارند (یو، ۲۰۲۳). شناخت دقیق این مراحل می‌تواند از تکرار فجایعی همچون بحران مالی جهانی ۲۰۰۹-۲۰۰۷جلوگیری کند.
  • چگونه سلطه مالی، کارکردهای حیاتی سیستم را مختل می‌کند؛

    روزنامه شماره ۶۴۹۸

    خودتحریمی با سلطه مالی

    سلطه مالی شرایطی است که در آن مدیریت بدهی‌های دولت بر تمام اهداف سیاستگذاری اولویت پیدا می‌کند. در این چرخه، بانک مرکزی توانایی تنظیم نرخ بهره را از دست می‌دهد و تابع الزامات بودجه‌ای می‌شود. دولت برای تامین مالی خود، با اعمال سرکوب مالی و تعیین نرخ‌های دستوری، منابع بانکی را به سمت خرید اوراق بدهی هدایت می‌کند. این فرآیند ضمن اختلال در تخصیص منابع، موجب خروج سرمایه و گریز از پول ملی می‌شود. بازگشت ثبات در این شرایط، تنها با رفع ناترازی‌های ساختاری بودجه امکان‌پذیر است.
    چهارشنبه، ۰۸ بهمن ۱۴۰۴
  • کوتاه‌ترین دیوار مالیات‌ستانی

    برای ورود تحلیلی به جدول درآمدهای مالیاتیِ بودجه ۱۴۰۵، قبل از هر چیز باید روشن کنیم وقتی می‌گوییم «کل مالیات» دقیقا از چه حرف می‌زنیم. اگر «کل مالیات» را صرفا جمع جبریِ ردیف ‌های پراکنده جدول بگیریم، خیلی زود در عددها گم می‌شویم؛ نه به این دلیل که ارقام زیادند، بلکه به این دلیل که ردیف‌ها همیشه «معماری» را نشان نمی‌دهند.
  • نحوه تعریف، مدیریت و رویکردمان به کار باید تغییر کند

    روزنامه شماره ۶۴۹۷

    عصر جدید کارهای شخصی

    دو هفته پیش، درباره اینکه چگونه Claude Code دنیای هوش مصنوعی را درنوردیده است مطلبی نوشتم و گفتم «مهندسی نرم‌افزار تا پایان سال ۲۰۲۶ کاملا متفاوت خواهد شد». آن مقاله قدرت Claude را به‌عنوان یک ابزار و یک محصول به‌خوبی نشان می‌داد و هنوز هم به آن باور دارم، اما تغییراتی را که در راه است، در نحوه استفاده ما از این محصولات در مشاغلی که با نرم‌افزار سر و کار دارند، دست‌کم گرفته بود.
    دوشنبه، ۰۶ بهمن ۱۴۰۴
  • چرا رشد مداوم قیمت‌ها فراتر از توضیحات اقتصادی است؟

    روزنامه شماره ۶۴۹۵

    زورآزمایی در جهش قیمت‌ها

    گرچه در اقتصاد متعارف، تورم پدیده‌ای اقتصادی است که از بی‌انضباطی مالی دولت یا خلق نقدینگی ناشی می‌شود، اما نگاهی دقیق‌تر، از زورآزمایی اجتماعی و ارتباط آن به توازن قدرت پرده برمی‌دارد. بر این اساس، تورم همواره بازتوزیع‌گر است و برندگان و بازندگان خود را دارد.
  • چرا ایران صفوی صنعتی نشد؟

    روزنامه شماره ۶۴۹۵

    جای خالی مهار قدرت

    کتاب (اقتصاد ایران و نهادها) به بررسی این موضوع می‌پردازد که چرا در زمان صفوی با وجود رشد در تجارت با بخش‌های دیگر دنیا و قدرتمند بودن کشور، انقلاب صنعتی و توسعه در ایران اتفاق نیفتاد و فاصله ایران با کشورهای در حال توسعه آن روز شروع به بیشتر شدن کرد. این کتاب به دنبال آن است که از رهیافت نهادی به این سوال جواب بدهد و به نظر نویسنده وضعیت اقتصادی امروز ایران به‌دلیل نهادهایی است که در گذشته شکل گرفته‌اند و برای بررسی این نهادها باید به‌خصوص شرایط آنها در زمان حکومت صفویه را بررسی کنیم.
    یکشنبه، ۰۵ بهمن ۱۴۰۴
  • از جداول کلان بودجه ۱۴۰۵ چه می‌توان فهمید؟

    روزنامه شماره ۶۴۹۴

    برندگان امروز، بازندگان فردا

    این یادداشت حاصلِ خوانشِ «جداول کلان بودجه سال ۱۴۰۵» و استخراج نسبت‌‌ها و پیوندهای درونی آن است؛ خوانشی که به ‌جای تکیه بر ارقام اسمی، بودجه را به‌ عنوان یک نظام تامین مالیِ اداره دولت بازسازی می‌کند. مبنای تحلیل، چهار جدول نخستِ مجموعه جداول بودجه؛ جدول شماره ۱ (خلاصه بودجه کل کشور در سال ۱۴۰۵)، جدول شماره ۲ (خلاصه درآمدها و هزینه‌های دولت)، جدول شماره ۳ (خلاصه واگذاری و تملک دارایی‌های سرمایه‌ای) و جدول شماره ۴ (خلاصه واگذاری و تملک دارایی‌های مالی).
  • چگونه رشد ناشی از انباشت عوامل و رشد ناشی از بهره‌وری، به مسیرهای متفاوتی می‌روند؟

    روزنامه شماره ۶۴۹۴

    افسانه دو شهر

    همان‌طور که می‌دانیم هر دو متغیر بهره‌وری و انباشت عوامل به تفاوت در نرخ رشد تولید به ازای هر کارگر در بین کشورها کمک کرده‌اند. به ازای آنکه از کشورهایی با کندترین رشد به سمت کشورهایی که سریع‌تر رشد می‌کنند حرکت می‌کنیم، می‌بینیم که هم بهره‌وری و هم انباشت عوامل سریع‌تر رشد می‌کنند. در مورد انباشت عوامل، میانگین نرخ‌های رشد از ۰.۴۳ درصد در سال در گروه کشورهای با کندترین رشد تا ۱.۸۳ درصد در سال در گروه کشورهای با سریع‌ترین رشد، متغیر است. فاصله بین این گروه‌ها ۱.۴۰درصد در سال است. در مورد رشد بهره‌وری، این دامنه تغییرات گسترده‌تر است. بین میانگین نرخ رشد بهره‌وری گروهی که سریع‌ترین رشد را دارند و گروهی که کندترین رشد را دارند، فاصله ۲.۷۵درصدی در سال وجود دارد.
    چهارشنبه، ۰۱ بهمن ۱۴۰۴
  • مکانیسم‏‏‌های شکل‏‏‌گیری فرآیندR&D در شرکت‌ها چگونه است؟

    روزنامه شماره ۶۴۹۱

    کالبدشکافی هزینه تحقیق و توسعه

    بیشتر هزینه‌‌‌های تحقیق و توسعه به صورت خصوصی توسط شرکت‌ها انجام می‌شود. تمرکز ایجاد فناوری در بخش خصوصی زمانی آشکارتر می‌شود که ما فراتر از تحقیق و توسعه رسمی که در آزمایشگاه‌‌‌ها انجام می‌شود نگاه کنیم. شرکت‌ها همچنین تلاش زیادی را صرف انجام فرآیندهای تولید برای افزایش کیفیت یا کاهش هزینه‌‌‌ها می‌‌‌کنند؛ فرآیندی که به عنوان تحقیق و توسعه در کارخانه شناخته می‌شود. بنابراین، سرعت تغییرات تکنولوژیک‌ به تصمیمات شرکت‌های خصوصی بستگی خواهد داشت و اگر بخواهیم عوامل تعیین‌‌‌کننده هزینه‌‌‌های تحقیق و توسعه را درک کنیم، باید به مشکل پیش روی شرکتی نگاه کنیم که تصمیم می‌گیرد آیا تحقیق و توسعه انجام دهد و چقدر انجام دهد.
  • بررسی ۴۶ کشور جهان نشان داد؛

    روزنامه شماره ۶۴۹۱

    نقش اعتبار در سیاست‌های ارزی

    بررسی ۴۶ تجربه جهانی نشان می‌دهد مهار تورم مزمن بدون سیاست‌های ثبات‌ساز بازار ارز و پذیرش دوره‌ای از رکود اقتصادی ممکن نیست. شواهد آماری نشان می‌دهد شکست اغلب برنامه‌های اصلاحی در جهان، ریشه در کسری بودجه پنهان و ناتوانی دولت‌ها در اعمال انضباط مالی دارد که مانع از تغییر واقعی انتظارات تورمی می‌شود. از سوی دیگر، اعتبار سیاستگذاران در تداوم این وضعیت اهمیت ویژه دارد. هرچه دوران بی‌ثباتی اقتصادی طولانی‌تر باشد، اعتبار سیاستگذاران متزلزل‌تر است. در فقدان اعتبار سیاستگذاران، نرخ ارز به لنگر اصلی‌ اقتصاد تبدیل خواهد شد.
    سه‌شنبه، ۳۰ دی ۱۴۰۴
  • پویایی مارپیچ در عمل

    پویایی مارپیچ به صورت قابل دفاعی، نخستین، اصلی‌ترین و سیستماتیک‌ترین نظام مفهومی و شیوه تفکر پیچیده درباره هر آن چیزی است که در خصوص «تصویر بزرگ» صحبت می‌کند. دیدگاه‌های کل‌نگر که در حال حاضر در نقطه اوج تفکر رهبری اجرایی قرار دارند، مکانیسم و روش‌شناسی را فراهم می‌کنند که با بهره‌گیری از آن بتوان به مسائل کلان و خرد به صورت همزمان نگاه کرد. این دیدگاه‌ها یک فناوری تغییر خاص، عملیاتی و قابل استفاده را ارائه می‌کنند که تمامی متغیرها، ذی‌نفعان، فرهنگ‌ها، خرده‌فرهنگ‌ها و سایر منافع را درون ارگانیسمی که با ظرافت طراحی شده، مرتب کرده و به یکدیگر متصل می‌کنند.
    دوشنبه، ۲۹ دی ۱۴۰۴
  • نشست «نوبل اقتصاد ۲۰۲۵ و اقتصاد ایران؛ دلالت‌های نظری و سیاستی» برگزار شد

    روزنامه شماره ۶۴۸۹

    نوبل اقتصاد ۲۰۲۵

    از سری نشست‌های علمی دنیای‌اقتصاد، نشستی در روز سه‌شنبه ۲۳ دی‌ماه، تحت عنوان «نوبل اقتصاد ۲۰۲۵ و اقتصاد ایران؛ دلالت‌های نظری و سیاستی» برگزار شد. در این نشست دکتر تیمور رحمانی، استاد دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران و دکتر آترینا اورعی، مدرس و پژوهشگر مدرسه اقتصاد لندن، به‌عنوان سخنران حاضر شدند. در ابتدای نشست دکتر تیمور رحمانی پیرامون نوبل اقتصاد، چرایی معرفی آن و تحول حوزه‌های اعطای نوبل به ایراد سخنرانی خود پرداختند.
  • خوانش سیاستی سایر الزامات مصارف در بودجه ۱۴۰۵

    روزنامه شماره ۶۴۸۹

    از افزایش‌های نمادین تا کاهش‌های معنادار و گسترش اختیار اجرایی

    جدول «سایر الزامات مصارف» در نگاه اول ممکن است پراکنده و کم‌اهمیت به نظر برسد؛ اما در واقع یکی از شفاف‌ترین پنجره‌ها به منطق هزینه ‌کرد دولت در بودجه۱۴۰۵ است. این جدول نه درباره پروژه‌های بزرگ است و نه درباره سیاست‌های پر سر و صدا، بلکه درباره قواعد خرج‌ کرد، اولویت‌‌بندی نهادی و میزان اختیار دولت در مدیریت مصارف است. درست به همین دلیل، اهمیت آن بیش از اندازه اسمی اعدادش است.
  • چرا نمی‌توان با طراحی نهادی، انگیزه‌های سیاسی را به‌طور کامل مهار کرد؟

    روزنامه شماره ۶۴۸۹

    استقلال پوشالی

    بررسی‌ها نشان می‌دهد که استقلال بانک مرکزی فقط یکی از ابزارهای دولت را از آن می‌گیرد، ولی انگیزه‌ اصلی سیاستمدار برای دستکاری اقتصاد به نفع خودش را از بین نمی‌برد. وقتی دولت دیگر نمی‌تواند برای ایجاد رونق، پول چاپ کند (سیاست پولی) و توانایی‌ آن برای استفاده از بودجه و مخارج دولتی (سیاست مالی) هم محدود می‌شود؛ چراکه بانک مرکزی مستقل با افزایش نرخ بهره جلوی ولخرجی‌های تورم‌زای دولت را می‌گیرد، در این شرایط سیاستمدار به دنبال یک ابزار جایگزین می‌گردد. پژوهش‌ها نشان می‌دهد که در بعضی شرایط این ابزار مقررات‌زدایی مالی هست. یعنی دولت که دستش از سیاست پولی کوتاه شده، به سراغ سیستم بانکی و مالی می‌رود و با تغییر قوانین و نظارت‌ها، بانک‌ها را تشویق می‌کند که وام‌دهی را به‌شدت افزایش بدهند.
    یکشنبه، ۲۸ دی ۱۴۰۴
  • عبور از تورم مزمن نیازمند تغییر شیوه سیاستگذاری اقتصادی است، نه تغییر مدیران

    روزنامه شماره ۶۴۸۸

    مشق ثبات با جوهر نسیه

    بسیاری از تحلیل‌های رایج اقتصادی در مواجهه با تورم دچار نوعی خطای مشترک هستند و تصور می‌کنند که کلید کنترل قیمت‌ها تنها در دست بانک مرکزی است و می‌توان با تغییر متغیرهای فنی مانند نرخ بهره یا نسبت سپرده قانونی، مسیر تورم را تغییر داد. این نگاه که اقتصاد را به مجموعه‌ای از ابزارهای مکانیکی تقلیل می‌دهد، از درک این واقعیت عاجز است که پول پیش از آنکه وسیله مبادله باشد، نوعی بدهی است و ارزش هر نوع بدهی در نهایت به اعتبار صادرکننده آن بستگی دارد. زمانی که سیاست‌های پولی را جدا از وضعیت مالی دولت تحلیل می‌کنیم، در واقع نیمی از معادله تعادل عمومی اقتصاد را نادیده گرفته‌ایم. واقعیت اقتصاد نشان می‌دهد که سطح عمومی قیمت‌ها حاصل تعامل میان تعداد پول‌های موجود و کیفیت پشتوانه مالی آن‌هاست و این کیفیت نه در خزانه بانک مرکزی، بلکه در چشم‌انداز بلندمدت دخل‌ و خرج دولت تعیین می‌شود.
    پنجشنبه، ۲۵ دی ۱۴۰۴
  • علم اقتصاد اهمیت بیشتر کارآیی نسبت به سایر عوامل تعیین‏کننده تولید را توضیح می‌دهد

    روزنامه شماره ۶۴۸۷

    فناوری مهم‌تر است یا کارآیی؟

    بهره‌وری نه تنها در بین کشورها تفاوت چشم‌گیری دارد، بلکه در طول زمان در یک کشور نیز تغییر می‌کند. یک فرض طبیعی این است که بیشتر رشد بهره وری که اتفاق می‌افتد نتیجه تغییرات در فناوری است. این فرض به‌ویژه برای پیشرفته‌ترین و ثروتمندترین کشورها منطقی به نظر می‌رسد. اغلب ما حتی می‌توانیم یک پیشرفت تکنولوژیک خاص (برای مثال، موتور بخار یا شبکه برق) را با دوره خاصی از رشد بهره‌وری مرتبط کنیم. با این حال، وقتی به تفاوت‌های بهره‌وری بین کشورها نگاه می‌کنیم، تصویر پیچیده‌تر می‌شود. بهره‌وری در کشورهای فقیر بسیار کمتر از کشورهای ثروتمند است؛ اما واضح نیست که دلیل آن شکاف در فناوری باشد. مهم‌ترین شواهد در مقابل مقصر دانستن شکاف در بهره‌وری در عقب‌ماندگی تکنولوژی این است که بسیاری از پیشرفته‌ترین فناوری‌ها در کشورهای فقیر استفاده می‌شوند.
  • تثبیت اسمی در اقتصاد تورمی به کاهش حمایت واقعی می‌انجامد

    روزنامه شماره ۶۴۸۷

    ابزار جدید بودجه برای کشاورزی

    اگر اعداد جدول «الزامات تسهیلات، تادیه بدهی و افزایش سرمایه» را بدون پیش ‌فرض و صرفا عددی بخوانیم، یک تصویر روشن از رفتار واقعی دولت با ابزارهای اعتباری و بدهی به‌دست می‌آید؛ تصویری که حتی بدون رجوع به جدول اصلی هم دقیقا نشان می‌دهد چه چیزی ثابت مانده، چه چیزی تازه اضافه شده و چه چیزی عقب نشسته است. در این جدول، چهار ردیف اصلی وجود دارد که هرکدام یک پیام مشخص دارند.
    چهارشنبه، ۲۴ دی ۱۴۰۴
  • رابطه میان درآمد و خوشحالی بررسی شد؛

    روزنامه شماره ۶۴۸۶

    رفاه شادی می‌آورد؟

    معمولا تصور می‌شود که با افزایش سطح درآمد، میزان شادی یک جامعه افزایش می‌یابد. با این حال، مطالعات اقتصادی نشان می‌دهد که این موضوع تا درآمد سرانه ۱۵هزار دلار صدق می‌کند و برای مقادیر بالاتر، باید به نکات بیشتری توجه کرد و تنها بر اساس درآمد نمی‌توان نظر قطعی داد.
    سه‌شنبه، ۲۳ دی ۱۴۰۴
  • انرژی در بودجه امسال چگونه مورد بررسی قرار گرفته است؟

    روزنامه شماره ۶۴۸۵

    تاب‌آوری کوتاه‌ مدت، ریسک بلندمدت

    در جدول «الزامات حوزه نفت و انرژی» در بودجه ۱۴۰۵، دولت مجموعه‌‌ای از تصمیم‌های عددی نسبتا شفاف را کنار هم می‌گذارد که هر کدام به یک بخش حساس از حکمرانی انرژی مربوط است. نخستین و مهم‌ترین بخش جدول، به منابع حاصل از اصلاح نرخ برق صنایع مربوط می‌شود. دولت در سال ۱۴۰۵ تعیین می‌کند که پولی که از گران‌تر شدن برق صنایع به دست می‌آید، چگونه و با چه نسبتی خرج شود. این منابع به چهار بخش تقسیم شده است. ۴۵درصد از کل این منابع باید صرف هزینه‌های تولید و تامین برق شود؛ یعنی پرداخت به نیروگاه‌ها، سوخت، تعمیرات جاری و هزینه‌هایی که اگر تامین نشوند، تولید برق دچار اختلال می‌شود. این عدد به‌روشنی می‌گوید بخش بزرگی از پول اصلاح قیمت، برای «زنده نگه داشتن تولید» مصرف می‌شود، نه برای توسعه یا اصلاح الگو.
  • زوال شایسته‌سالاری در دانشگاه‌ها

    نظام ارزشیابی استادان دانشگاه، شکل مخربی از استبداد معیارهاست که کمتر مورد توجه قرار گرفته است. این نظام سبب شده تا دانشجویان برای کسب نمرات بهتر به استادانی روی بیاورند که برای جلب نظر دانشجویان، نمره‏دهی آسان‏تری را در پیش گرفته‌اند. این موضوع به تورم غیر واقعی در نمرات ممتاز منتهی شده است.
    شنبه، ۲۰ دی ۱۴۰۴
  • تغییرات جدید بودجه، از رویکرد «مدیریت مصرف» حکایت دارد

    روزنامه شماره ۶۴۸۲

    سیاست دستمزدی در تنگنای مالی

    اگر جداول پیشین بودجه‌۱۴۰۵ ناظر بر تنظیم مصرف آب و انرژی یا مهار ریسک‌های مالی و نهادی بودند، جدول حقوق و مزایا نقطه‌‌‌ای است که دولت مستقیما با «مصرف بودجه‌‌‌ای نیروی انسانی» مواجه می‌شود؛ بزرگ‌‌‌‌ترین جزء هزینه‌های جاری، حساس‌‌‌ترین بخش از منظر اجتماعی و یکی از مهم‌ترین کانال‌های اثرگذاری غیرمستقیم بر تورم و ثبات اقتصادی. این جدول نه صرفا یک فهرست‌عددی، بلکه سندی است از اینکه دولت در شرایط تنگنای مالی، چگونه می‌کوشد پرهزینه‌‌‌ترین جزء مصرف خود را کنترل کند.
    پنجشنبه، ۱۸ دی ۱۴۰۴
  • چرایی اتکاناپذیری یک توضیح رایج بررسی شد؛

    روزنامه شماره ۶۴۸۱

    شعبده مفهومی «ظرفیت دولت»

    فرض کنید نظریه زیر را درباره توسعه اقتصادی مطرح کنم: ریشه اصلی توسعه اقتصادی، ظرفیت اجتماعی است. جوامع بسیار توسعه‌یافته، از ظرفیت اجتماعی عظیمی برخوردارند که شواهد آن را می‌توان در دستاوردهای بی‌شمارشان دید. جوامع عقب‌مانده فاقد ظرفیت اجتماعی‌اند و این امر در مشکلات فراوان آنها آشکار است. احتمالا چندان تحت‌تاثیر قرار نمی‌گیرید. در نگاه نخست، این نظریه‌ای دوری و بی‌حاصل به نظر می‌رسد که چیزی را توضیح نمی‌دهد: چرا اوضاع در کشور «الف» این‌قدر خوب است؟ چون ظرفیت اجتماعی بالایی دارد. از کجا می‌دانیم ظرفیت اجتماعی بالایی دارد؟ چون اوضاعش این‌قدر خوب است!
  • فناوری چگونه آلودگی هوا را متاثر می‌کند؟

    روزنامه شماره ۶۴۸۱

    کلید تکنولوژیک هوای پاک

    آلودگی هوا به عنوان یکی از پیچیده‌ترین و فراگیرترین چالش‌های عصر صنعتی، سلامتی انسان، تعادل اکوسیستم‌ها و ثبات اقتصادی جوامع را با تهدیدی جدی مواجه ساخته است. این پدیده که حاصل انتشار مجموعه‌ای از ذرات مضر و گازهای سمی در لایه‌های پایینی جو است، مرزهای جغرافیایی و سیاسی را درنوردیده و به مشکلی جهانی بدل گشته است. از کلان‌شهرهای پرجمعیت گرفته تا مناطق صنعتی، همگی به درجات مختلف با پیامدهای این معضل دست به گریبانند. تهران این روزها در چنبره یکی از سخت‌ترین موج‌های آلودگی هوا گرفتار شده است. دو عامل کلیدی، این بحران را تشدید کرده‌اند: انباشت آلاینده‌های سمی ناشی از خودروها و صنایع، و پدیده وارونگی دما که به دلیل سکون هوا و نبود بارش رخ داده است. در شرایط عادی، باران، طبیعتا هوا را می‌شوید و پاک می‌کند؛ اما غیبت این نگهبان طبیعی، آلودگی را در آسمان شهر حبس کرده است.
  • مدیریت ریسک در دستور کار دولت قرار دارد

    روزنامه شماره ۶۴۸۱

    سیاست‌ کم‌‌صدای بستن درزهای بودجه

    در نگاه نخست، جدول «سایر الزامات منابع» ممکن است مجموعه‌ای پراکنده از ارقام کوچک و بندهای کم‌ سر‌وصدا به نظر برسد؛ نه خبری از منابع عظیم نفتی است، نه اصلاحات پرهیاهوی مالیاتی و نه شوک‌های قیمتی آشکار در حوزه انرژی. اما دقیقا همین بی‌سروصدایی، کلید فهم منطق این جدول است. این بخش از بودجه برای «پول درآوردن» طراحی نشده، بلکه برای مدیریت ریسک، بستن منفذها و مهار هزینه‌های پنهان شکل گرفته است. دولت در اینجا به‌ دنبال منابع بزرگ نیست؛ می‌کوشد جلوی نشت‌های کوچک، اما مزمن را بگیرد، بی‌آنکه وارد منازعات اجتماعی پرریسک شود.