آسیب‌های پول ارزان

در مرکز این رویکرد تورمی نیز، پایین بودن غیرمنطقی نرخ بهره سیستم بانکی وجود دارد. به عبارت دیگر از نظر نگارنده اگر بانکداری متعارف در ایران پذیرفته شده بود و بهره بانکی به اشتباه ربا خوانده نمی‌شد، نه تنها تورم بلندمدت ایران به این سطوح استثنایی و خیره‌کننده نمی‌رسید، بلکه ناترازی بانکی نیز رخ نمی‌داد.

در واقع اگر بخواهیم علت‌العلل مصیبت‌های پولی از تورم تا ناترازی بانکی را خلاصه کنیم، باید آن را فاجعه‌ای بدانیم که از «پول ارزان» حاصل شده است. فشار رانت‌بران به همراه ترویج دیدگاه مخالف نرخ بهره، باعث شده تا توده‌های مردم تورم افسارگسیخته‌ای را تحمل کنند که به واسطه ایجاد ناترازی‌های گوناگون، این تورم افسارگسیخته بسی پایدار و بی‌پایان می‌نماید.

ابتدا ببینیم چه زمانی می‌گوییم پدیده «پول ارزان» رخ داده است. همه انسان‌ها مطلوبیت بیشتری از مصرف امروز نسبت به مصرف آینده می‌برند. اگر به شما بگویند بین گزینه مصرف ۱۰۰دلار امروز و ۱۰۰دلار پنج سال دیگر یکی را انتخاب کن، بدون تردید ۱۰۰دلار امروز را برمی‌گزینید. هیچ انسان عاقلی نیست که مطلوبیت ۱۰۰دلار امروز را در ازای همین مبلغ در پنج سال آینده از دست بدهد. بنابراین زمان برای انسان‌ها‌ ارزش دارد.

اگر کسی این فرضیه را رد کند، گویی عقلانیت آدمی را رد کرده است. هر کسی ممکن است برای حال کردن مطلوبیت آینده نرخ تنزیلی را در نظر بگیرد. آنچه اقتصاددانان به‌عنوان «نرخ بهره طبیعی» از آن یاد می‌کنند، میانگین نرخ‌های تنزیلی است که عاملان اقتصادی به‌عنوان ارزش زمان خود، در نظر می‌گیرند.

اگر سیاست پولی، نرخ بهره اقتصاد را به شکل قابل ملاحظه‌ای کمتر از این نرخ شکل دهد، فاجعه پول ارزان رخ می‌دهد. چون همیشه نرخ تنزیل زمانی عاملان اقتصاد مثبت است، مشخص است که نرخ بهره واقعی منفی مانند بسیاری از سال‌های پس از انقلاب در ایران، اقتصاد را وارد دوره پول ارزان کرده است.