سرمقاله دنیای اقتصاد را بشنوید؛
شوک جنگ به بازار کار
دکتر ایمان چراتیان؛ دکترای اقتصاد بینالملل و عضو هیات علمی جهاد دانشگاهی در سرمقاله امروز دنیای اقتصاد نوشت: جنگهای معاصر تنها مناطق درگیر را متاثر نمیکنند و از طریق پنج کانال مشخص بازارهای کار را حتی در کشورهای دور از خط مقدم دچار اختلال میکنند.
مطالعات درباره جنگ روسیه–اوکراین و بحران خاورمیانه نشان میدهد این شوکها اشتغال، دستمزدها و شرایط کاری را تغییر میدهند. سازمان بینالمللی کار هشدار داده بحران خاورمیانه «یک شوک آرام اما بالقوه طولانیمدت» برای بازارهای کار است.
نخستین کانال، تخریب مستقیم و آوارگی نیروی کار است. در غزه نرخ بیکاری از ۱۳درصد پیش از جنگ به ۶۸درصد در پایان ۲۰۲۵ رسیده و نرخ مشارکت از ۴۰ به ۲۵درصد کاهش یافته است. در کرانه باختری نیز اشتغال ۱۵درصد کاهش یافته و دستمزد واقعی روزانه ۵درصد افت کرده است.
دومین کانال، شوک عرضه نیروی کار از طریق مهاجرت و بسیج نظامی است. در نمونه روسیه و قرقیزستان، بسیج نظامی ابتدا موجب خروج مهاجران شد اما کمبود نیروی کار با موج جدید مهاجران آسیای میانه جبران شد. ILO هشدار میدهد در کشورهای خلیج فارس به ازای هر یک درصد کاهش اشتغال شهروندان، اشتغال اتباع خارجی تا ۴درصد کاهش مییابد.
سومین کانال، تغییر در تقاضای نیروی کار است؛ در اقتصادهای جنگی بخش دفاعی گسترش یافته و بخشهایی مانند گردشگری، ساختوساز و تجارت منقبض میشوند. در لبنان ۳۷درصد بنگاهها تعطیل و ۲۲درصد با ظرفیت کمتر فعالیت کردند.
چهارمین کانال، اثرات کلان اقتصادی از طریق قیمت انرژی و اختلال در تجارت است. بانک جهانی رشد منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا در ۲۰۲۶ را ۱.۸درصد پیشبینی کرده که ۲.۴ واحد درصد کمتر از برآوردهای پیش از جنگ است.
افزایش ۵۰درصدی قیمت نفت میتواند ساعات کاری جهانی را کاهش داده و تا ۳۸میلیون شغل تماموقت را از بین ببرد.
پنجمین کانال، اختلال در حوالهها و شبکههای دیاسپورا است که کشورهای صادرکننده نیروی کار را متاثر میکند و امنیت غذایی را نیز تحت فشار قرار میدهد.
برای ایران پس از جنگ مارس ۲۰۲۶، اولویتها شامل بازسازی زیرساختهای آسیبدیده، مدیریت فشارهای مهاجرتی و حضور بیش از چهارمیلیون افغان، مقابله با تورم و اختلالات انرژی، تامین امنیت غذایی و احیای کانالهای انتقال حواله است.
بانک جهانی پیشبینی کرده اقتصاد ایران در سالهای ۲۰۲۵ تا ۲۰۲۷ به طور متوسط ۲.۳درصد منقبض شود. گزارشها تاکید دارند بدون سیاستهای فعال اشتغالمحور، این شوکها میتوانند به عقبگردهای پایدار در بازار کار تبدیل شوند.
