وضعیت اشتغال و سرمایهگذاری در صنایع/ سناریوهای آینده قیمت نفت +فیلم
در «تیتر یک» امروز، ابتدا به وضعیت سرمایهگذاری و اشتغال در بخش صنعت میپردازیم؛ جایی که آمارهای وزارت صمت از کاهش انگیزه سرمایهگذاری، افت نرخ تبدیل جوازهای تأسیس به پروانه بهرهبرداری و کوچکتر شدن ظرفیت اشتغالزایی صنایع حکایت دارد. سپس بررسی میکنیم چرا پلها و زیرساختهای حملونقل ایران به یکی از اهداف حملات اخیر آمریکا تبدیل شدهاند و این حملات چه پیامدهایی برای کریدورهای ترانزیتی، تجارت و اقتصاد کشور دارند. در ادامه، تازهترین گزارش مرکز پژوهشهای مجلس درباره ودیعه مسکن را مرور میکنیم؛ گزارشی که با بررسی تجربه ایالات متحده نشان میدهد چگونه میتوان با قواعد حقوقی و مالی، هم از حقوق موجر حمایت کرد و هم امنیت سکونتی مستأجران را افزایش داد. در بخش بعد، به واکنش بازار جهانی نفت در برابر تنشهای اخیر ایران و آمریکا میپردازیم و سناریوهای پیشروی قیمت نفت، از تداوم نوسان در محدوده فعلی تا احتمال جهش به سطوح بالاتر در صورت اختلال در مسیرهای صادراتی، را بررسی میکنیم. همزمان، پیامدهای این تحولات برای تورم جهانی و تصمیمهای فدرال رزرو را نیز مرور خواهیم کرد. در بخش بینالملل، همزمان با برگزاری فینال جام جهانی، نگاهی به سیاستهای پدرو سانچز و جایگاه امروز اسپانیا در اروپا داریم و در پایان نیز مهمترین پروندههای شماره ۶۳۹ هفتهنامه «تجارت فردا» را معرفی میکنیم؛ پروندهای که این بار به این پرسش میپردازد که مخالفان توافق و ذینفعان تداوم تنش چه نقشی در آینده اقتصاد و سیاست ایران دارند. با «تیتر یک» شنبه ۲۷ تیر ۱۴۰۵ همراه باشید.
وضعیت اشتغال و سرمایهگذاری در صنایع
آمارهای وزارت صمت از تضعیف انگیزه سرمایهگذاری در بخش صنعت و کاهش ظرفیت اشتغالزایی این بخش حکایت دارد.
در پنج سال گذشته حدود ۱۲۱ هزار درخواست برای ایجاد یا توسعه واحدهای صنعتی ثبت شده، اما تنها حدود ۳۷ هزار مورد به دریافت پروانه بهرهبرداری رسیده است. به بیان دیگر، در این مدت تنها حدود ۳۱ درصد از متقاضیان توانستهاند فعالیت صنعتی خود را به مرحله تولید برسانند؛ یعنی از هر سه متقاضی، تنها یک نفر موفق شده است.
از هر ۱۰۰ زن در سن کار، تنها حدود ۱۲ تا ۱۵ نفر وارد بازار کار فعال میشوند، در حالی که این نسبت برای مردان بیش از دو سوم جمعیت در سن کار است. این شکاف ساختاری، یکی از پایدارترین نابرابریهای بازار کار ایران محسوب میشود.
همزمان، چشمانداز اشتغال نیز کوچکتر شده است. برآورد اشتغال طرحهای دارای جواز تأسیس از حدود ۹۶۱ هزار نفر در سال ۱۴۰۰ به حدود ۴۰۶ هزار نفر در سال ۱۴۰۴ کاهش یافته و از نزدیک به ۳ میلیون شغلی که قرار بود طی این پنج سال در بخش صنعت ایجاد شود، تنها حدود ۱.۵ میلیون شغل محقق شده است.
بررسی آمارها همچنین نشان میدهد بخش عمده اشتغال ایجادشده در سالهای اخیر نه از محل تأسیس واحدهای جدید، بلکه از مسیر توسعه واحدهای صنعتی موجود شکل گرفته است. این روند، در کنار کاهش تعداد جوازهای تأسیس، تصویری از دشوارتر شدن ورود سرمایهگذاران جدید به بخش صنعت و افزایش اتکای اشتغال به بنگاههای باسابقه ارائه میدهد.
اهمیت لجستیکی حملات آمریکا به پلها
افزایش حملات آمریکا به زیرساختهای حملونقل ایران، پرسش مهمی را مطرح کرده است؛ چرا پلها و مسیرهای ارتباطی به یکی از اهداف اصلی این حملات تبدیل شدهاند؟
بررسیها نشان میدهد بخش مهمی از حملات اخیر، پلها، مسیرهای جادهای و ریلی و گرههای لجستیکی کشور، بهویژه در جنوب ایران را هدف قرار داده است. برخی تحلیلها این اقدامات را تلاشی برای محدود کردن مسیرهای پشتیبانی زمینی و تکمیل فشار بر مسیرهای دریایی، بهویژه در اطراف تنگه هرمز، میدانند. همزمان، حمله به پل آققلا در مسیر ریلی اینچهبرون نیز توجهها را به اهمیت کریدورهای ترانزیتی شمال–جنوب و شرق–غرب جلب کرده است؛ شبکهای که ایران را به آسیای مرکزی، روسیه، چین و سایر بازارهای منطقه متصل میکند.
در این میان، گروهی از تحلیلگران معتقدند رقابت بر سر کریدورهای تجاری، به یکی از ابعاد اصلی تحولات ژئوپلیتیکی منطقه تبدیل شده است. از یک سو، ایران در تلاش است جایگاه خود را بهعنوان مسیر ترانزیتی میان آسیا و اروپا تقویت کند و از سوی دیگر، پروژههایی مانند کریدور هند–خاورمیانه–اروپا (IMEC) بهعنوان مسیرهای جایگزین در حال توسعه هستند. به همین دلیل، برخی ناظران معتقدند فشار بر زیرساختهای حملونقل ایران میتواند در چارچوب این رقابت نیز قابل تحلیل باشد.
فارغ از انگیزههای نظامی و ژئوپلیتیکی، تخریب زیرساختها پیامدهای اقتصادی گستردهای دارد؛ از افزایش هزینههای بازسازی و اختلال در زنجیره تأمین گرفته تا کند شدن جابهجایی کالا و کاهش ظرفیت ترانزیت کشور. اما در نهایت، آنچه بیش از همه تحت تأثیر قرار میگیرد، زندگی روزمره مردم است. آسیب به پلها، جادهها، خطوط ریلی و سایر زیرساختهای حیاتی، دسترسی به خدمات، حملونقل، تجارت و فعالیتهای اقتصادی را دشوارتر میکند و هزینه نهایی چنین درگیریهایی را بیش از هر کس، شهروندان عادی میپردازند.
ثبات امنیت سکونتی مستاجران
«پول پیش» یا ودیعه مسکن، برای بسیاری از مستأجران ایرانی صرفاً مبلغی است که در ابتدای قرارداد به موجر پرداخت میشود و در پایان قرارداد باید پس گرفته شود. اما آیا این پول واقعاً فقط یک توافق مالی میان مالک و مستأجر است؟
تازهترین گزارش مرکز پژوهشهای مجلس با بررسی تجربه ایالات متحده نشان میدهد که حتی در کشوری که به اقتصاد بازار شناخته میشود، ودیعه مسکن کاملاً بدون ضابطه رها نشده است. در بسیاری از ایالتهای آمریکا، قوانین مشخصی تعیین میکنند که ودیعه چه ماهیتی دارد، سقف آن چقدر است، چگونه باید نگهداری شود، در چه مواردی موجر حق برداشت از آن را دارد و حداکثر در چه مدت باید به مستأجر بازگردانده شود.
بر اساس این گزارش، ودیعه در آمریکا همچنان دارایی مستأجر محسوب میشود و در بسیاری از ایالتها موجر موظف است آن را در حسابی جدا از دارایی شخصی خود نگهداری کند. همچنین در برخی ایالتها، اگر موجر ودیعه را بهموقع بازنگرداند، باید علاوه بر اصل پول، جریمهای معادل دو یا سه برابر مبلغ ودیعه نیز پرداخت کند. هدف از این مقررات، کاهش اختلافات میان موجر و مستأجر، افزایش شفافیت و ایجاد ثبات در بازار اجاره است.
مرکز پژوهشهای مجلس تأکید میکند که منظور از بررسی این تجربه، کپیبرداری از قوانین آمریکا نیست؛ بلکه استفاده از منطق سیاستگذاری آن است. این گزارش پیشنهاد میدهد با تعریف دقیق ماهیت ودیعه، تعیین سقف منطقی، ایجاد حسابهای امانی، محدود کردن موارد برداشت و پیشبینی ضمانت اجراهای مؤثر، میتوان نظامی طراحی کرد که هم حقوق مالکان حفظ شود و هم امنیت سکونتی و توان مالی مستأجران افزایش یابد.
سناریوهای آینده قیمت نفت
همزمان با افزایش تنشها میان ایران و آمریکا، بازار جهانی نفت بار دیگر به کانون توجه سرمایهگذاران بازگشته است. قیمت نفت برنت در روزهای اخیر حدود ۱۲ درصد افزایش یافته و دوباره به بالای ۸۸ دلار رسیده است. با این حال، واکنش بازار نسبت به بحرانهای مشابه در دهههای گذشته، همچنان محدودتر به نظر میرسد.
چرا بازار نفت این بار آرامتر عمل کرده است؟ برخی تحلیلگران، از جمله در فایننشال تایمز، معتقدند بازار انرژی امروز نسبت به گذشته انعطافپذیرتر شده است. توسعه مسیرهای انتقال، افزایش ظرفیت خطوط لوله، سطح بالای ذخایر نفتی و کاهش شدت مصرف انرژی در اقتصاد جهانی باعث شده شوکهای ژئوپلیتیکی اثر کمتری بر قیمتها و اقتصاد جهان داشته باشند. به همین دلیل، افزایش قیمت نفت دیگر مانند دهههای گذشته بهسرعت به رکود، تورم یا تغییر سیاستهای پولی منجر نمیشود.
در مقابل، گروهی دیگر هشدار میدهند که بازار انرژی شکنندهتر از آن چیزی است که قیمتها نشان میدهد. حملات به زیرساختهای انرژی، تهدید مسیرهای کشتیرانی و سالها کمبود سرمایهگذاری در بخش نفت و گاز، ظرفیت بازار برای مقابله با شوکهای جدید را کاهش داده است.
در این گزارش، چهار سناریوی محتمل برای آینده بازار نفت بررسی شده است؛ از تداوم تنشها و نوسان قیمتها در محدوده ۷۵ تا ۹۰ دلار، تا سناریوی بدبینانهای که در آن اختلال همزمان در تنگه هرمز، بابالمندب و مسیرهای جایگزین صادرات، میتواند قیمت نفت را به محدوده ۱۲۰ تا ۱۵۰ دلار برساند.
اما اهمیت این تحولات تنها به بازار نفت محدود نمیشود. اگر افزایش قیمت انرژی دوباره به تورم جهانی دامن بزند، تصمیمهای فدرال رزرو درباره نرخ بهره و در نتیجه مسیر بازارهای مالی جهان نیز میتواند دستخوش تغییر شود.
پدرو سانچز چگونه سیاستهای اسپانیا را تغییر داد؟
فینال جام جهانی ۲۰۲۶ فقط تقابل دو قدرت بزرگ فوتبال نیست؛ این مسابقه، بهانهای است برای نگاهی به فضای سیاسی دو کشوری که تیمهایشان برای قهرمانی میجنگند. در این قسمت، به سراغ اسپانیا رفتهایم؛ کشوری که در سالهای اخیر بیش از گذشته در کانون تحولات سیاسی اروپا قرار گرفته است.
پدرو سانچز، نخستوزیر اسپانیا و رهبر حزب کارگران سوسیالیست، از سال ۲۰۱۸ قدرت را در دست دارد. او در داخل کشور از توسعه انرژیهای تجدیدپذیر، افزایش مهاجرت برای جبران روند سالمندی جمعیت و سیاستهای اجتماعی حمایت میکند. اما آنچه بیش از همه نام او را در ماههای اخیر بر سر زبانها انداخته، مواضع تندش در سیاست خارجی، بهویژه در قبال دونالد ترامپ و برخی تصمیمهای آمریکا بوده است.
در مقابل، منتقدان معتقدند این مواضع جنجالی تا حدی تلاشی برای منحرف کردن افکار عمومی از مشکلات داخلی اسپانیاست؛ از جمله ائتلاف پارلمانی شکننده دولت، دشواری در پیشبرد برنامههای قانونگذاری و پروندههای فساد که برخی از نزدیکان سیاسی سانچز را درگیر کرده است.
با وجود این چالشها، سانچز تاکنون توانسته موقعیت خود را حفظ کند؛ سیاستمداری که پیشتر از رهبری حزب کنار گذاشته شد، اما تنها چند ماه بعد با جلب حمایت بدنه حزب، دوباره به قدرت بازگشت و در نهایت به نخستوزیری رسید. همین روحیه مبارزهطلبانه باعث شده بسیاری او را یکی از سرسختترین سیاستمداران اروپا بدانند.
آیا این روحیه جنگندگی را میتوان در تیم ملی اسپانیا هم دید؟ پاسخ این سؤال را باید در فینال جام جهانی و تقابل اسپانیا و آرژانتین جستوجو کرد.
معرفی شماره 639 تجارت فردا
هر زمان نشانههایی از کاهش تنش در روابط خارجی پدیدار میشود، موجی از مخالفتهای داخلی نیز شکل میگیرد. برخی توافقها پیش از اجرا متوقف میشوند و برخی دیگر پس از مدتی به بنبست میرسند.
اکنون که آتش جنگ در مناطق جنوبی شعلهور شده است، از اقتصاددانان میپرسیم: کدام گروهها از تداوم تنش سود میبرند و مخالفان توافق تا چه اندازه بر مسیر صلح اثرگذارند؟
بخش سایتخوان، صرفا بازتابدهنده اخبار رسانههای رسمی کشور است.
