مرگ «امید» در تراژدی کانتینرها

«الیان پلتیر» و «صفی الله پادشاه» در گزارش دیروز چهارشنبه برای نیویورک تایمز نوشتند، ارتش پاکستان می‌گوید که این حمله به یک محل مهمات و یک انبار پهپاد اصابت کرده و به عنوان بخشی از کارزار نظامی اش علیه دولت طالبان انجام شده است؛ دولتی که پاکستان آن را به حمایت از گروه‌های تروریستی متهم می‌کند. اما مقامات طالبان می‌گویند که بیش از ۴۰۰ نفر کشته شده‌اند؛ آماری که سازمان‌های بین‌المللی بشردوستانه فعال در افغانستان آن را معتبر می‌دانند. هیات سازمان ملل متحد در افغانستان به نیویورک‌تایمز گفت که تاکنون حداقل ۲۶۹ کشته و ۱۲۲ زخمی غیرنظامی را تایید کرده است، اما احتمالا آمار کشته‌شدگان بیشتر است.

این مرکز که به گویش دری «امید» نامیده می‌شود، در بین جوامع محلی شناخته شده است. علی محمد، ۳۴ساله، یکی از بیماران بیمارستان «امید» که در حال بهبودی از جراحاتش در بیمارستانی در کابل بود، گفت: «با فناوری‌ای که اکنون دارند، باید بدانند که معتادان یا غیرنظامیان آنجا بوده‌اند. پس چرا آنجا را بمباران کردند؟» گزارش‌ها و تحقیقات هیات سازمان ملل در افغانستان، دیده‌بان حقوق بشر و سایر نهادهای بین‌المللی به این نتیجه رسیده‌اند: پاکستان به هدف اشتباهی - مرکزی که محل سکونت غیرنظامیان بود و در یک مجتمع نظامی قرار داشت - حمله کرد.

ژنرال احمد شریف چودری، سخنگوی ارتش پاکستان، در مصاحبه‌ای با تلویزیون پاکستان گفت: «نمی‌دانم آنها چه چیزی را آنجا نگهداری می‌کردند. آنها هدف ما نبودند.» این مرکز مواد مخدر به مدت یک دهه در محل یک پایگاه سابق ناتو فعالیت می‌کرد. طالبان در بخش‌هایی از این مجتمع، که برخی از آنها تا ۳۰۰ فوت از مرکز فاصله دارند، فعالیت‌های نظامی انجام می‌دهند و چیزی بیش از یک دیوار ضد انفجار از این مرکز محافظت نمی‌کند. خانواده‌های آنها گفتند که این حملات به‌طور ناگهانی به زندگی شوهران، برادران و پسرانی که با افسردگی، غم یا شرم بیکاری دست و پنجه نرم می‌کردند، پایان داد.

از اوایل سال۲۰۲۳، طالبان هزاران مصرف‌کننده مواد مخدر را جمع‌آوری کرده و در مراکزی مانند «امید» نگهداری کرده‌اند، جایی که آنها بدون دارو و در شرایطی که مقامات خارجی آن را بازداشت خودسرانه توصیف کرده‌اند، با ترک اجباری مواد مخدر مواجه هستند. پس از حمله، مقامات پاکستانی اظهار کردند که مرکز ترک اعتیاد چیز دیگری بوده است. سپهبد چودری، سخنگوی ارتش پاکستان، گفت: «اگر آنها آنجا معتاد داشتند، احتمالا یک مرکز آموزشی برای بمب‌گذاران بوده است. همه معتادان به مواد مخدر بمب‌گذار انتحاری نیستند، اما همه بمب‌گذاران انتحاری معتاد به مواد مخدر هستند.»

«پاتریشیا گاسمن»، مدیر ارشد بخش آسیا در دیده‌بان حقوق بشر، گفت: «مقامات پاکستانی باید تحقیقات بی‌طرفانه‌ای انجام دهند تا مشخص شود که چرا به یک مرکز درمان اعتیاد پر از غیرنظامیان حمله شده و چه کسی باید پاسخگو باشد.» دولت قبلی متحد ایالات متحده در افغانستان، «امید» را در سال ۲۰۱۶ با ۲۰۰۰ تخت در پایگاه سابق ناتو معروف به «کمپ فینیکس» افتتاح کرده بود. پس از آنکه طالبان در سال۲۰۲۱ کنترل کشور و پایگاه را به دست گرفتند، آنها به اداره این مرکز تحت نظر وزارت کشور ادامه دادند. طبق مصاحبه با بازماندگان حمله، کارمندان وزارتخانه از کمپ محافظت می‌کردند، اما بیشتر کارها، از اداره آشپزخانه گرفته تا دعوت مردم به نماز، بر عهده بیماران بود. پس از اعتراض بین‌المللی به دلیل مرگ غیرنظامیان در اثر حمله، پاکستان ادعا کرد که به یک هدف نظامی مشروع حمله کرده است. این کشور آشکارا اعلام کرد که انفجارهای ثانویه ثابت کرد که بمب به یک انبار مهمات برخورد کرده است.

تلقین‌های ارتش پاکستان مبنی بر اینکه مرکز امید به عنوان مرکز آموزش بمب‌گذاران انتحاری استفاده می‌شده، بازماندگان و خانواده‌های قربانیان را خشمگین کرده است. به گفته ۶مقام، طالبان در کابل فعالیت‌های نظامی خود را در فاصله کمتر از ۳۰۰ فوتی از مرکز انجام می‌دهند. دو نفر از آنها گفتند که قطعات پهپاد در محل انبار و مونتاژ می‌شوند. یک متخصص سلاح و انفجار در مصاحبه با نیویورک‌تایمز گفت که فیلم‌هایی از حمله که توسط ارتش پاکستان به اشتراک گذاشته شده است، ظاهرا انفجارهای ثانویه را نشان می‌دهد که نشان‌دهنده وجود احتمالی مواد منفجره یا مهمات در محل است. اما دیده‌بان حقوق بشر در بیانیه‌ای اعلام کرد که «هیچ نشانه‌ای از انفجارهای ثانویه ناشی از مواد منفجره حجیم، مواد منفجره یا مهمات حاوی عناصر ردیاب که معمولا با انبارهای مهمات مرتبط هستند، مشاهده نکرده است.» دو متخصص دیگر هم به شرط ناشناخته ماندن، گفتند که هیچ مدرکی از انفجارهای ثانویه مشاهده نکرده‌اند.