کسبوکارهای رمزارزی چگونه در تنشهای ژئوپلیتیک دوام آوردند؟
بلاکچین در خط مقدم جنگ
در میانه تشدید درگیریهای نظامی و همزمان با اجرای سیاستهای پولی سختگیرانه در اقتصادهای بزرگ، بازار رمزارزها بار دیگر در معرض آزمونی جدی قرار گرفته است؛ بازاری که اگرچه در نگاه نخست واکنش شدیدی نشان نمیدهد، اما در عمق خود با افزایش ریسک، کاهش نقدینگی و تغییر رفتار سرمایهگذاران مواجه شده و بیش از پیش تحتتاثیر تحولات کلان اقتصادی قرار گرفته است.
در این شرایط، رمزارزها از یکسو به ابزاری برای جابهجایی ارزش و حتی تامین مالی در بسترهای غیررسمی تبدیل شدهاند و از سوی دیگر، در سایه اختلالات اینترنتی، فشارهای نظارتی و تهدیدهای امنیتی، چالشهای تازهای را برای فعالان این حوزه رقم زدهاند. با این حال، تداوم فعالیت برخی صرافیها، حتی در شرایط قطعی اینترنت و محدودیتهای گسترده، نشان میدهد که این کسبوکارها توانستهاند در دل بحران، نقش مهمی در حفظ جریان مالی و پایداری خدمات به کاربران ایفا کنند و تصویری دوگانه از تابآوری و ریسک در این اکوسیستم به نمایش بگذارند.
رمزارزها در گرداب جنگ و سیاست پولی
در پی تشدید درگیریها در منطقه و اثرگذاری مستقیم آن بر بازارهای جهانی انرژی، بازار رمزارزها در نگاه نخست واکنش شدیدی نشان نداد، اما این سکوت ظاهری نتوانست نگرانی تحلیلگران را کاهش دهد. بسیاری از کارشناسان هشدار میدهند که سطح ریسک در این بازار بهطور معناداری افزایش یافته و این ریسکها میتوانند در هر لحظه و به شکلی غیرقابل پیشبینی خود را نشان دهند و ثبات نسبی این فضا را تحتتاثیر قرار دهند.
بخش مهمی از فشارهای وارد شده بر بازار رمزارزها نه صرفا ناشی از جنگ، بلکه حاصل همزمانی آن با سیاستهای پولی سختگیرانه در ایالات متحده است. زمانی که بانک مرکزی آمریکا نرخ بهره را در سطوح بالا نگه میدارد و تمایلی به کاهش آن نشان نمیدهد، در واقع هزینه تامین مالی در کل اقتصاد افزایش پیدا میکند و پول نقد ارزشمندتر میشود. در چنین شرایطی، سرمایهگذاران تمایل کمتری به ورود به بازارهای پرریسک مانند رمزارزها پیدا میکنند و ترجیح میدهند سرمایه خود را در داراییهای کمریسکتر یا حتی نگهداری نقدی حفظ کنند. این رویکرد باعث کاهش جریان نقدینگی به سمت بازار رمزارزها میشود و فشار نزولی بر این بازار را افزایش میدهد.
در سالهای اخیر، رشد بازار رمزارزها تا حد زیادی به دسترسی آسان به نقدینگی جهانی وابسته بوده است. هر زمان که سیاستهای پولی انبساطیتر بوده و نقدینگی در سطح جهانی افزایش یافته، سرمایه بیشتری به سمت داراییهای پرریسک از جمله رمزارزها سرازیر شده است. اما در شرایط کنونی که سیاستهای انقباضی در حال اجراست و رشد نقدینگی محدود شده، این جریان کندتر شده و بازار رمزارزها در برابر شوکهای بیرونی حساستر ظاهر میشود.
در همین حال، تحولات اخیر روایت رایج درباره رمزارزها بهویژه بیتکوین بهعنوان یک دارایی امن را با چالش جدی روبهرو کرده است. همزمانی تنشهای ژئوپلیتیک، افزایش قیمت انرژی و نگرانیهای تورمی باعث شده این داراییها بیش از پیش رفتاری مشابه داراییهای پرریسک از خود نشان دهند. رشد هزینههای انرژی نیز خطر بروز رکود تورمی را افزایش داده و در نتیجه میتواند بانکهای مرکزی را به حفظ نرخهای بهره بالا برای مدت طولانیتر سوق دهد؛ عاملی که بهطور مستقیم بر بازارهای مبتنی بر سفتهبازی، از جمله رمزارزها، فشار وارد میکند.
با وجود این نوسانات و افزایش سطح نااطمینانی، بازار رمزارزها همچنان از نظر اندازه و تاثیرگذاری در جایگاه یک بازار بزرگ و مهم باقی مانده است. با این حال، روندهای اخیر نشان میدهد که در شرایط بیثباتی جهانی، سرمایهگذاری در این بازار همچنان ادامه دارد، اما رویکرد سرمایهگذاران محتاطتر شده و تصمیمها با در نظر گرفتن ریسکهای بیشتر و شرایط کلان اقتصادی گرفته میشود. در چنین فضایی، رمزارزها بیش از آنکه بهعنوان یک پناهگاه امن تلقی شوند، به داراییهایی تبدیل شدهاند که بهطور جدی از تحولات اقتصادی و سیاستهای پولی تاثیر میپذیرند.
ارزهای دیجیتال در خدمت جنگ
بیتکوین و سایر رمزارزها در شرایط جنگی تنها بهعنوان گیرنده قیمت عمل نمیکنند و نقشهای متنوع دیگری را نیز در تحولات ایفا میکنند، از جمله اینکه در فرآیندهای تامین مالی و حتی زنجیره تامین برخی تجهیزات نیز وارد میشوند. در این میان، شواهد نشان میدهد که این داراییها میتوانند در بسترهای غیررسمی برای جابهجایی ارزش و پشتیبانی از فعالیتهای مختلف مورد استفاده قرار بگیرند.
گزارش شرکت تحلیل بلاکچین Chainalysis نشان میدهد که گروههایی مرتبط با روسیه در سالهای اخیر بهطور فزایندهای از رمزارزها برای تامین مالی خرید پهپادهای کمهزینه و قطعات مرتبط استفاده کردهاند. این روند نشان میدهد که فناوری رمزارزها بهتدریج در لایههایی از اقتصاد جنگی نفوذ کرده و به یکی از ابزارهای پشتیبانی مالی تبدیل شده است.
پهپادهای تجاری به یکی از اجزای کلیدی در درگیریهای نظامی در اوکراین و سایر مناطق تبدیل شدهاند، اما از آنجا که این تجهیزات بهراحتی از طریق پلتفرمهای تجارت الکترونیک در دسترس هستند، نهادهای نظارتی در شناسایی خریداران و اهداف نهایی آنها با دشواری مواجه میشوند.
در چنین شرایطی، استفاده از رمزارزها این پیچیدگی را افزایش میدهد، اما در عین حال فناوری بلاکچین امکان تحلیل و ردیابی تراکنشها را برای کارشناسان فراهم میکند.
محققان Chainalysis توانستهاند جریان برخی تراکنشهای رمزارزی را از کیفپولهای مرتبط با توسعهدهندگان یا گروههای شبهنظامی تا خرید قطعات و تجهیزات از فروشندگان آنلاین دنبال کنند. این موضوع نشان میدهد که بخشی از زنجیره تامین در این حوزه بهتدریج با زیرساختهای مبتنی بر بلاکچین پیوند میخورد و تراکنشهای مالی به شکل مستقیمتری با تامین کالاهای مورد استفاده در میدانهای درگیری ارتباط پیدا میکنند.
بر اساس این گزارش، از زمان آغاز جنگ اوکراین در سال ۲۰۲۲، گروههای حامی روسیه ۸.۳میلیون دلار کمک رمزارزی دریافت کردهاند و بخشی از این منابع را برای خرید تجهیزات از جمله پهپادها هزینه کردهاند. در برخی موارد، تراکنشهای رمزارزی با قیمتهای دقیق اقلام مورد معامله در پلتفرمهای آنلاین مطابقت داشتهاند و این موضوع نشان میدهد که این ابزارها بهصورت هدفمند در تامین اقلام مورد نیاز به کار گرفته میشوند.
با وجود این، تحلیلگران تاکید میکنند که حجم این نوع تراکنشها در مقایسه با کل هزینههای نظامی همچنان محدود باقی میماند، اما فناوری بلاکچین همچنان نقش مهمی در شفافسازی و ردیابی این جریانها ایفا میکند و میتواند در آینده به ابزاری مهم برای نظارت بر این نوع فعالیتها تبدیل شود.
مقاومت کسب و کارها در دل تنشها
در شرایط جنگی و افزایش تنشهای ژئوپلیتیک، کسبوکارهای فعال در حوزه رمزارز با مجموعهای از فرصتها و چالشهای همزمان مواجه شدند. این کسبوکارها بهدلیل ماهیت دیجیتال و غیرمتمرکز خود، نسبت به بسیاری از صنایع سنتی انعطافپذیری بیشتری از خود نشان دادند و در بسیاری از موارد توانستند به فعالیت خود ادامه دهند، اما این تداوم به معنای مصونیت از ریسکهای جنگ نبود.
در شرایطی که جنگ و محدودیتهای ناشی از آن باعث اختلال در زیرساختهای ارتباطی و حتی قطع اینترنت در برخی مقاطع شد، دسترسی به بازارهای مالی سنتی نیز با چالشهای جدی مواجه شد.
با این حال، برخی از صرافیهای رمزارزی ایرانی توانستند فعالیت خود را ادامه دهند و خدمات پایه را به کاربران ارائه کنند. این صرافیها در شرایطی که دسترسی کاربران به ابزارهای مالی محدود شده بود، تلاش کردند مشتریان را به حال خود رها نکنند و با حفظ حداقل سطح خدمات، به نوعی نقش پشتیبان مالی را ایفا کنند.
از سوی دیگر، همین شرایط باعث شد بخشی از کاربران به سمت استفاده بیشتر از رمزارزها حرکت کنند تا بتوانند داراییهای خود را مدیریت کنند یا دسترسی خود را به مبادلات مالی حفظ کنند. این موضوع فشار عملیاتی بیشتری را بر صرافیها وارد کرد، اما در عین حال اهمیت نقش آنها را در حفظ جریان مالی در شرایط بحرانی افزایش داد.
در کنار این موارد، افزایش نااطمینانی، ریسکهای امنیتی و فشارهای نظارتی نیز فضای فعالیت این کسبوکارها را پیچیدهتر کرد.
با این وجود، توانایی ادامه فعالیت در شرایط سخت، یکی از ویژگیهای مهم این حوزه باقی ماند و نشان داد که رمزارزها میتوانند در کنار چالشها، بخشی از زیرساخت مالی جایگزین در شرایط بحران باشند.
در نهایت، تجربه این دوره نشان داد که کسبوکارهای رمزارزی در شرایط جنگ نهتنها با ریسکهای متعدد مواجه نمیشوند، بلکه در برخی موارد نقش مهمی در تداوم خدمات مالی و حفظ ارتباط کاربران با بازارهای اقتصادی ایفا میکنند.
گزارشهای میدانی از فعالیت صرافیها در ایران نشان میدهد که برخی از این پلتفرمها با وجود تنشها در کشور و قطعی گسترده اینترنت به فعالیت خود ادامه دادند و از بروز تنشهای بیشتر میان کاربران جلوگیری کردند.
