دکتر فرزاد احمدی دوازده‌امامی

ایران در یکی از منحصربه‌فردترین موقعیت‌های جغرافیایی جهان قرار گرفته است؛ موقعیتی که آن را به‌طور همزمان در تعامل با دو حوزه بنیادین ژئواستراتژیک یعنی حوزه‌های بحری و برّی قرار می‌دهد. این ویژگی که در چارچوب نظری «ساختار نظام‌های ژئوپلیتیک جهانی» Saul B. Cohen قابل تبیین است، ایران را از یک بازیگر صرف منطقه‌ای فراتر برده و به یک «پیوندگاه ژئوپلیتیک» بالقوه در سطح جهانی تبدیل می‌کند. در واقع، ایران نه‌تنها در مرکز یکی از حیاتی‌ترین کانون‌های انرژی جهان قرار دارد، بلکه در قلب شبکه‌های ترانزیتی اوراسیا نیز جای گرفته است؛ وضعیتی که امکان ایفای نقش همزمان در دو جبهه ژئواستراتژیک بحری و برّی را فراهم می‌سازد.

تنگه هرمز به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین‌گلوگاه‌های ژئوپلیتیک جهان، نقشی فراتر از یک عارضه جغرافیایی صرف در معادلات قدرت بین‌المللی ایفا می‌کند. این گذرگاه باریک که خلیج‌فارس را به دریای عمان و آب‌های آزاد پیوند می‌دهد، در عمل به یک «گره راهبردی» در شبکه انرژی جهانی تبدیل شده است؛ گرهی که هرگونه اختلال در آن می‌تواند به بازآرایی موازنه قدرت، تشدید رقابت‌های ژئوپلیتیک و پیچیده‌تر شدن منازعات منجر شود. در این چارچوب، تنش میان ایران و ایالات متحده، تحت تاثیر موقعیت ژئوپلیتیک این تنگه، از سطح یک تقابل نظامی صرف فراتر رفته است و به یک «رقابت چندلایه فضایی–اقتصادی» تبدیل می‌شود.