چرا این رکود عمیقتر از گذشته است؟
زمستان سرد رمزارزها
گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد-امین مکرمی: بادهای سردی که سواحل شرقی آمریکا را در هفتههای اخیر درنوردیده، در برابر سرمایی که بر بازار رمزارزها حاکم شده ناچیز بهنظر میرسد. قیمت بیتکوین از حدود ۱۲۴هزار دلار در اوایل اکتبر به نزدیکی ۷۰هزار دلار سقوط کرده و ارزش کل بازار رمزارزها بیش از دو تریلیون دلار کاهش یافته است. این نخستین رکود بزرگ این بازار نیست، اما حسوحال فعالان آن نشان میدهد که اینبار ماجرا متفاوت است.
در نگاه نخست، شدت افت چندان بیسابقه بهنظر نمیرسد. بیتکوین در چرخه قبلی، پس از اوجگیری در سال ۲۰۲۱، حدود ۷۷ درصد از ارزش خود را از دست داد و سه سال طول کشید تا بازار به سقف تازهای برسد. رکود فعلی هنوز چند ماه بیشتر عمر ندارد.
اما تفاوت مهم در مقایسه با سایر بازارهاست. در سال ۲۰۲۲، همزمان با سقوط رمزارزها، شاخصهای بزرگ سهام نیز درگیر اصلاح شدید بودند؛ برای نمونه نزدک ۱۰۰ بیش از یکسوم افت کرد. امروز اما بازار سهام آمریکا در نزدیکی اوج تاریخی خود قرار دارد و همین انزوای رمزارزها، حس شکست را عمیقتر کرده است.
تحلیل تازه اکونومیست بر سه عامل کلیدی تاکید میکند: اهرم مالی، گسترش ابزارهای مالی و تغییر «حالوهوا». نخستین عامل، رشد شدید معاملات مبتنی بر بدهی است. در پایان سپتامبر، حجم وامگیری قابل اندازهگیری برای خرید داراییهای رمزارزی به حدود ۷۴میلیارد دلار رسید؛ رقمی که نسبت به سال قبل بیش از دو برابر شده بود. با آغاز سقوط از دهم اکتبر، حدود ۱۹میلیارد دلار موقعیت اهرمی در مدت کوتاهی لیکویید شد و پس از آن نیز موجی از بستن موقعیتهای کوچکتر ادامه یافت. افت شدید سهام شرکتهایی که با استقراض به خرید بیتکوین پرداختهاند، این فشار را تشدید کرده است.
عامل دوم، همان ابزارهایی است که زمانی قرار بود به تثبیت بازار کمک کنند. عرضه صندوقهای قابل معامله رمزارزی (ETF) در سال ۲۰۲۴، در ابتدا موجی از ورود سرمایه را رقم زد. برخی صندوقها با سرعتی بیسابقه رشد کردند و داراییهایشان به دهها میلیارد دلار رسید. اما اکنون همین صندوقها با خروج سرمایه مواجهاند و به کانال انتقال فشار فروش بدل شدهاند. طی هفتههای اخیر میلیاردها دلار از بزرگترین ETF های بیتکوینی خارج شده و بخش بزرگی از سرمایهگذاران آنها وارد زیان شدهاند.
اما شاید مهمترین متغیر، عاملی باشد که سنجشپذیر نیست: «وایب» یا حالوهوای بازار. رمزارزها داراییهایی هستند که جریان درآمدی یا ارزش ذاتی سنتی ندارند و بخش مهمی از جذابیتشان بر هیجان، روایت و حس ضدسیستمی بودن استوار بوده است.
اکنون این وجهه رنگ باخته است. وقتی سیاستمداران و چهرههای جریان اصلی با این بازار پیوند میخورند، رمزارز دیگر آن نماد عصیان علیه نظام مالی سنتی نیست. در عین حال، با وجود این «نهادیشدن»، هنوز پذیرش گستردهای در پرتفوی سرمایهگذاران حرفهای نیافته است. نظرسنجیها نشان میدهد سهم رمزارزها در سبد مدیران دارایی ناچیز است و بانکهای مرکزی نیز بهجای بیتکوین، طلا میخرند.
بازار رمزارز در گذشته بارها از دل رکودهای عمیق سربرآورده و پیشبینیهای فروپاشی کامل را نقش بر آب کرده است. با این حال، زمستان کنونی بهدلیل همزمانی فشار اهرمها، خروج سرمایه نهادی و افول جذابیت روایی، سردتر از دورههای پیشین احساس میشود. اگر این حالوهوا تغییر نکند و روایت تازهای شکل نگیرد، انتظار بهار زودهنگام چندان واقعبینانه نخواهد بود.
