مساله هدر رفت آب شهر تهران
استفاده غیرقانونی آب به برداشتهای غیرمجازی گفته میشود که طی عملیات عمرانی (ساختمانسازی توسط مجریان ذیصلاح و فاقد صلاحیت یا پروژههای عمرانی فعال در سطح شهر) انجام میشود. البته سهم جداگانه این دو عامل در تعیین میزان آب به حساب نیامده شهر تهران مشخص نیست.
طبق اظهارات شفاهی بیان شده در جلسههای مدیریت بحران، شرکت آب و فاضلاب تهران توانستهاست با کاهش فشار آب داخل شبکه توزیع شهر تهران طی دو سال گذشته، میزان آب به حساب نیامده را به حدود ۱۰درصد کاهش دهد. استاندارد طراحی تاسیسات ساختمانها در کشور به گونهای تنظیم شده بود که فشار آب تحویلی به درب ساختمان به میزان چهار بار (حدود چهار اتمسفر)، قابلیت دسترسی به آب شهری تا طبقه چهارم فراهم شود و برای طبقات بالاتر ساختمان نیازمند سیستم مخزن و پمپاژ بود. اما در شرایط اخیر که مخاطره بیآبی شهر تهران را تهدید میکند، شرکت آبفای تهران فشار آب تحویلی را تا سطح معبر مجاور ساختمان یعنی به حدی کمتر از یک بار تنظیم کرده است. به نحوی که تمام ساختمانها (یک طبقه به بالا) نیازمند نصب سامانه مخزن و پمپ هستندتا بتوانند آب مورد نیاز خود را در طول شبانهروز برنامهریزی کنند. طبیعتا با کاهش فشار آب شبکه، میزان «هدررفت» آب در شبکه توزیع کاهش قابلتوجهی پیدا میکند و بدیهیاست که در سهم «استفاده غیرقانونی آب» اثری ندارد. لذا در این نوشتار توجه به سه نکته زیر ضروری است:
الف - مساله نشت شبکه توزیع آب شهر تهران که منجر به «هدر رفت آب» میشود حل نشدهاست؛ چه ناشی از نشت حاصل از فرسودگی شبکه توزیع باشد یا در اثر فعالیتهای عمرانی زیرسطحی شهر که در کنار فرسودگی شبکه، باعث شکست موضعی آن میشود یا حتی تخریب ناآگاهانه در زمان انجام فعالیتهای عمرانی در سطح باشد. به عبارت دیگر، کاهش فشار در شبکه توزیع آب شهری، نقش داروی مسکن را دارد و خود مساله هنوز حل نشدهاست. حل مساله مذکور راه حلهای جداگانهای میطلبد.
ب – شهروندان محترم (چه در کسوت حقیقی و چه در کسوت حقوقی) در رفتار اجتماعی خود برای «استفاده غیرقانونی آب» به بهانه ساختمان یا پروژههای عمرانی شهر توجه کرده و به حقوق عمومی احترام بگذارند.
پ – طبق مشاهدات چند ماه اخیر اندیشکده زیستپذیری شهری، نشت در شبکه توزیع آب و شیرآلات در ساختمانهای متعارف مسکونی شهر تهران افزایش یافتهاست.
به نظر میرسد که مجهز شدن به سیستم مخزن و پمپ برای تامین فشار آب در ساختمانهای متعارف مسکونی، طی فرآیند تخصصی انجام نمیشود؛ ساکنان با توجه به دانش عمومی خود و تکنسینهای فعال در بازار فروش مخزن و پمپ نسبت به تجهیز ساختمانها اقدام میکنند. به نحوی که گاهی با شرایط طراحی و وضع موجود تاسیسات ساختمان تناسبی ندارد. این ناسازگاری منجر به اعمال فشار بیش از حد به تاسیسات فرسوده یا آسیبدیده واقع در فضاهای پنهان و دور از دسترس ساختمان شدهاست. این موضوع در نهایت منجر به وقوع فرآیند نشت در ساختمان میشود که به دلیل مزمن بودن فرآیند آن، ساکنان دیر متوجه آن شده که علاوه بر آسیب پنهان به پایداری ساختمان باعث هدر رفت آب در ساختمان میشود. به عبارت دیگر، بهنظر میرسد که این داروی مسکن به کار برده شده توسط شرکت آبفای تهران، هدر رفت آب از شبکه توزیع آب شهری را به شبکه آب ساختمانها منتقل کردهاست.
* رئیس اندیشکده زیستپذیری شهری
