صنعت در آستانه تغییر پارادایم؛ هوشمندسازی روی میز تصمیم

اتاق دیجیتال؛ فراتر از یک پیشوند

علی صفرنوراله، از اعضای هیات‌رییسه اتاق اصفهان، به مفهومی اشاره می‌کند که می‌تواند الگوی مدیریت تشکل‌های اقتصادی در کل کشور باشد: «اتاق دیجیتال». واقعیت این است که تحول دیجیتال در صنعت، ابتدا باید از نهادهای پشتیبان و سیاست‌گذار آغاز شود. اتاق اصفهان با ایجاد زیرساخت‌های اشتراکی برای سایر استان‌ها، عملاً نقش «هاب» یا پشتیبان شبکه را بر عهده گرفته است. این رویکرد، حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان را از شعار به «کمیسیون اقتصاد دانش‌بنیان» و ساختارهای اجرایی بدل کرده تا هوش مصنوعی نه به عنوان یک ابزار لوکس، بلکه به عنوان ستون فقرات مدرن‌سازی سیستم‌ها دیده شود.

گره‌گاه حکمرانی و بحران مجوزها

یکی از صریح‌ترین بخش‌های این نشست، اشاره وحید فولادگر به «عقب‌ماندگی دولت در کاربرد هوش مصنوعی» بود. در حالی که دنیا با سرعت نور به سمت ادغام هوش مصنوعی در ساختارهای حاکمیتی می‌رود، در ایران همچنان چالش «مجوزها» و «زیرساخت‌های فرسوده» سد راه ورود شرکت‌های بین‌المللی و حتی توسعه قراردادهای داخلی است. تا زمانی که فرآیندهای اداری به نفع شفافیت دیجیتال اصلاح نشوند، «میز هوش مصنوعی» در شورای گفت‌وگوی دولت و بخش خصوصی تنها یک تریبون باقی خواهد ماند، نه یک اتاق فرمان.

ضلع فراموش‌شده یا مدیریت تقاضا

فرید نجات‌بخش، زاویه دید جدیدی را به زیست‌بوم نوآوری اضافه کرد؛ او معتقد است ما بیش از حد بر «فناور» متمرکز شده‌ایم و «متقاضی» را به حال خود رها کرده‌ایم. حقیقت تلخ اقتصاد دانش‌بنیان ما این است که بدون شکل‌گیری تقاضای واقعی در بطن صنعت، استارتاپ‌ها در گلخانه‌های دولتی خشک می‌شوند. کمیته تأمین فناوری اکنون به جای تشویق صرفِ تولیدکننده، به دنبال «تحریک تقاضا» در صنایع بزرگ است تا اتصال نیازهای واقعی بازار به توانمندی‌های بومی، از حالت تصادفی به یک جریان پایدار تبدیل شود.

هوش مصنوعی؛ از دامداری تا فولاد

تجربه‌های میدانی ارائه‌شده در این رویداد، نشان داد که هوشمندسازی چگونه به «سودآوری ملموس» منجر می‌شود. از یک سو، حمید بهنگار با مثال «قلاده‌های هوشمند» در دامداری، پیوند هوش مصنوعی با امنیت غذایی را ترسیم کرد؛ جایی که تحلیل داده‌های رفتاری دام، تولید شیر را افزایش و هزینه‌های هورمونی را کاهش داده است. از سوی دیگر، مهران صادقی از شرکت ایریسا، بر ضرورت «هوش مصنوعی پشت دیوارهای امن» تأکید کرد. در صنایع استراتژیک مانند فولاد، داده‌ها حکم دارایی‌های امنیتی را دارند؛ لذا توسعه چت‌باکس‌های سازمانی داخلی و نگهداری پیشگویانه (Predictive Maintenance) بر بستر شبکه‌های بومی، کلید حفظ رقابت‌پذیری در مقیاس بزرگ است.

دانشگاه در نقش صنعتیار

نکته پایانی و حائز اهمیت، تغییر نقش دانشگاه در این پارادایم جدید است. حمید منتظرالقائم با معرفی طرح‌هایی چون «پویش»، «پایش» و «تابش»، از مدلی سخن گفت که در آن دانشجو و استاد، از همان ابتدا در اتمسفر صنعت تنفس می‌کنند. تربیت نیروهایی تحت عنوان «صنعتیار» برای شناسایی نیازهای فناورانه، دقیقاً همان حلقه‌ی مفقوده‌ای است که می‌تواند فاصله میان «پایان‌نامه‌های کتابخانه‌ای» و «چالش‌های خط تولید» را پر کند.

خروج از پیله سنتی

رویداد اتاق اصفهان نشان داد که صنعت ایران در آستانه یک تغییر پارادایم است. هوشمندسازی دیگر به معنای خرید چند دستگاه جدید نیست؛ بلکه به معنای بازتعریف مدل کسب‌وکار، اصلاح حکمرانی داده‌ها و شجاعت در پذیرش فناوری‌های بومی است. اگر بخش خصوصی بتواند با ابزارهای عملیاتی، نیاز بازار را به توان دانشگاه پیوند بزند، هوش مصنوعی می‌تواند همان پیشرانی باشد که اقتصاد ایران را از پیله سنتی خود خارج کرده و به پرواز درآورد.