حکمرانی مشارکتی
چگونگی تامین پایدار سوخت در گفتوگو با محمدصادق عظیمیفر
مهمترین رویکردها در این دوره چه بود و چگونه این جهتگیریها به اقدامهای عملی تبدیل شده است؟
چند جهتگیری اصلی در این دوره انجام شد که از جمله آن حرکت از توجه صرف به تولید، به سمت مدیریت مصرف بود. البته این به معنای توقف نگهداشت یا توسعه تولید در صنعت پالایش نیست، بلکه در این دوره افزون بر شتاببخشی به توسعه، توجه ویژهای به مدیریت مصرف شد. همچنین توجه ویژه به سرمایه انسانی یکی از اولویتهای اصلی شرکت در دولت چهاردهم بود، چراکه هیچ تحولی در سازمان بدون تحول در سرمایه انسانی رخ نمیدهد و نظامهای حاکم بر سرمایه انسانی باید درست باشد و نیروی انسانی انگیزه لازم را برای پیگیری برنامهها داشته باشد. از سوی دیگر، اصلاح نحوه حکمرانی صنعت و روابط مالی پالایشگاهها با دولت یکی از مهمترین عواملی بود که انرژی نهفته صنعت را آزاد نمیکرد و کارکرد آن را محدود کرده بود. به این منظور، سند راهبردی شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی تدوین و هدفگذاریهای لازم انجام شد. برای ارزیابی عملکرد هر مجموعهای، بهترین کار تعریف شاخصهای اساسی عملکرد است تا بتوان روند عملکرد را با دوره مشابه گذشته یا با اهداف مندرج در اسناد بالادستی از جمله قانون برنامه هفتم مقایسه کرد.
کارنامه تولید صنعت پالایش از ابتدای دولت چهاردهم تاکنون چگونه بوده است؟
در مقایسه ۱۶ ماه ابتدایی دولت چهاردهم با ۱۶ ماه پایانی دولت گذشته، مقدار خوراک پالایشگاهها حدود چهار درصد افزایش یافته و به میانگین روزانه دو میلیون و ۳۷۰ هزار بشکه رسیده است. تولید فرآوردهها نیز با توجه به افزایش ظرفیت خوراک پالایشگاهها و اصلاحات فرآیندی انجامشده بهطور میانگین سه میلیون لیتر در روز تولید بنزین و نزدیک به چهار درصد تولید نفتگاز افزوده شد. میانگین تولید بنزین در پالایشگاه ستاره خلیج فارس با انجام اقدامهایی مانند تعویض مبدل پکیناکس، افزایش خوراک و تغییر شرایط فرآیندی در یکی از واحدهای پالایشگاه، حدود دو تا سه میلیون لیتر در روز افزایش داشت و هماکنون در زمستان ۱۴۰۴ تولید روزانه بنزین این پالایشگاه به بیش از ۴۵ میلیون لیتر افزایش یافته، در صورتی که در ابتدای دولت این مقدار حدود ۳۸ میلیون لیتر بود. تولید روزانه بنزین پالایشگاهها در کشورمان هماکنون بیش از ۱۱۰ میلیون لیتر است و هدف شرکت در دولت چهاردهم افزایش تولید فرآورده در کنار افزایش کیفی است. نکته مهمتر این است که تمام این رشد تولید در کنار اجرای کامل ۲۲ تعمیر اساسی در ۹۰ درصد پالایشگاهها حاصل شد. برای نمونه، تعمیرات اساسی واحد RFCC پالایشگاه اراک پس از سه تا چهار سال تعویق، امسال بهصورت کامل و بدون آنکه در تامین سوخت وقفهای ایجاد شود، انجام شد.
ارتقای کیفیت فرآوردهها، بهویژه در بنزین و نفتگاز از مطالبات مردم است. در این زمینه چه پروژههایی اجرا شده است؟
در ۱۶ ماه گذشته چهار طرح کیفیسازی با ارزشی بیش از ۸۷۵ میلیون دلار در مدار قرار گرفتهاند. این طرحها شامل واحد هیدروکراکینگ پالایشگاه آبادان، واحد ایزومریزاسیون پالایشگاه شیراز، ارتقای کیفی نفتگاز پالایشگاه شیراز (DHT) و KHT پالایشگاه اصفهان بود که سبب افزایش میانگین سهدرصدی سهم بنزین و نفتگاز با استاندارد یورو ۴ و یورو ۵ در ۱۶ ماه ابتدایی دولت چهاردهم در مقایسه با ۱۶ ماه پایانی دولت سیزدهم در کل کشور شده است. یعنی در عمل بخشی از سوختی که پیش از این، آلایندگی بالاتری داشت، با سوخت استاندارد جایگزین شد و این موضوع هم در کاهش آلودگی شهرهای بزرگ و هم در کیفیت هوای زمستان نقش محسوسی ایفا کرده است. در کنار این موضوع شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران در دولت چهاردهم برای نخستینبار نفتکوره کمسولفور و استاندارد به نیروگاهها تحویل داد و در سال ۱۴۰۴ بیش از ۴۲۰ میلیون لیتر نفتکوره با گوگرد پایین به چهار نیروگاه بخار مجاور کلانشهرهای تهران، البرز، اراک و اصفهان تحویل شد.
سیاستهای مدیریت مصرف در فرآوردههای مختلف چگونه اجرا شد و چه نتایجی به همراه داشت؟
یکی از سیاستهای اصلی پالایش و پخش در این دوره، حرکت از سمت عرضهمحوری صرف به سمت مدیریت مصرف بود. در موضوع مصرف نمیتوانیم نسخهای واحد برای تمامی حاملهای انرژی بپیچیم و نمیتوانیم به جامعه شوک وارد کنیم. از طرفی در سالهای اخیر با یک بیعملی محض در مدیریت مصرف روبهرو بودیم که هر نوع اصلاح را دشوار میکرد. شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران در دولت چهاردهم در مقوله مصرف، مجموعهای از سیاستهای قیمتی و غیرقیمتی در همه فرآوردهها را دنبال کرد، بهگونهای که در بخش نفتگاز غیرنیروگاهی، روند سالانه افزایش مصرف که بهطور میانگین چهار درصد رشد داشت، متوقف و حتی معکوس شد؛ در سال ۱۴۰۴ در پیشگیری از واردات نفتگاز اقدام بزرگی رخ داد و از میانگین واردات روزانه پنج میلیون لیتر در سال ۱۴۰۳ به حدود صفر رسیدیم و امیدواریم با استمرار این اقدامها در حوزه مدیریت مصرف، بتوانیم این روند را ادامه دهیم.
در حوزه بنزین نیز از آبان ۱۳۹۸ هیچگونه اقدام موثری در زمینه مدیریت مصرف بنزین انجام نشد و در نتیجه این بیعملی، بهصورت میانگین سالانه حدود شش تا هفت درصد مصرف بنزین افزایش یافته و ارقام قابلتوجهی از منابع صرف واردات بنزین به داخل شد. سرانجام پس از سالها، طرح سهنرخی شدن قیمت بنزین که مبتنی بر اصل تدریج بود و با بهرهگیری از تجارب قبلی کشور و نمونههای بینالمللی، عملیاتی و اجرایی شد. بهدنبال اجرای این طرح، سهم کارت سوخت جایگاه که بخش غیرشفاف شبکه و محل اصلی نشت و قاچاق سوخت بود، از ۴۳ درصد به ۲۶ درصد کاهش یافت. به این ترتیب، مردم به استفاده از کارت شخصی تشویق شدند و الگوی مصرف به سمت شفافیت رفت. واردات بنزین سوپر و توزیع آن از دیگر اقدامهایی بود که با هدف تامین سوخت باکیفیت برای مجموعههای مورد نیاز در سال ۱۴۰۴ انجام شد، همچنین در بازار بنزین سوپر، برای نخستینبار واردات و توزیع این سوخت از سوی بخش خصوصی انجام و انحصار دولت در کل زنجیره تامین و توزیع این فرآورده شکسته شد؛ رویدادی که نشانگر رویکرد جدید در حکمرانی مشارکتی است.
نقش گازسوز کردن خودروها در کنترل مصرف بنزین چگونه بوده است؟
در ابتدای دولت حدود ۴۴ میلیون دلار مطالبات معوق کارگاههای تبدیل سیانجی پرداخت شد و روند تبدیل خودروهای تکسوز به خودروهای دوگانهسوز تسریع شد، بهگونهای که دوگانهسوز کردن خودروها در ۱۶ ماه ابتدایی استقرار دولت چهاردهم نسبت به ۱۶ ماه پایانی دولت سیزدهم، ۴۶ درصد افزایش داشته است. همچنین متوسط مصرف گاز مایع (الپیجی) نیز با کنترل دقیق و نظارت هوشمندانه، حدود ۱۱ درصد در بازه زمانی ۱۶ ماه ابتدایی استقرار دولت چهاردهم با ۱۶ ماه پایانی دولت سیزدهم کاهش یافته است. از سویی نیز مسئولیت مستقیم اسقاط ناوگان فرسوده با وزارت نفت و شرکت پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران نیست، اما مجموعهای از قراردادها را نهایی کردیم که از جمله آن قرارداد تبدیل ۲۰ هزار موتورسیکلت فرسوده بنزینی به موتورسیکلت برقی و همچنین قراردادهایی در حوزه حملونقل عمومی بود.
چه اقدامهایی در حوزه توسعه زیرساختهای انتقال نفت خام و فرآوردههای نفتی انجام شده است؟
حدود هزار کیلومتر خط لوله در دوره ۱۶ ماه دولت چهاردهم در حوزه زیرساختهای انتقال به بهرهبرداری رسید که رکوردی کمنظیر است. طول خطوط انتقال از ۱۴ هزار کیلومتر به بیش از ۱۵ هزار کیلومتر رسید. این خطوط شامل خط لوله بندرعباس-رفسنجان به طول حدود ۴۶۰ کیلومتر، خط لوله انتقال نفت خام سبزآب-شازند به طول حدود ۳۳۰ کیلومتر، خط لوله انشعاب خوراک پالایشگاه بندرعباس از خط لوله جاسک و اتصال شش نیروگاه به خطوط انتقال فرآوردههای نفتی بود که این اقدامها نقش مهمی در افزایش توان انتقال و تحویل بهموقع و کمهزینه سوخت به مصرفکنندگان عمده، بهویژه در شمال داشته است.
تحول دیجیتال، دادهمحوری و سرمایه انسانی از کلیدواژههای پرتکرار در صحبتهای شماست. دقیق بفرمایید چه اقدامهایی در این زمینه انجام شده است؟
مرکز نمو، شکوفایی و ارزیابی صنعت پالایش (منشا) در حوزه سرمایه انسانی راهاندازی شد. این مرکز قرار است گواهینامههای صلاحیت حرفهای در رشتههای تخصصی صنعت پالایش صادر کند و مبنایی برای انتصابها و توسعه توان مدیریتی صنعت پالایش باشد. در حوزه فناوری و تحول دیجیتال نیز در حال دریافت مجوز سیویسی (CVC) صنعت پالایش هستیم. مرکز مانیتورینگ صنعت پالایش نیز توسعه یافته و اکنون در حال انتقال، تجمیع و تحلیل تمام دادههای زنجیره ارزش صنعت پالایش هستیم که بهزودی از این مرکز رونمایی میشود. همچنین مجموعهای از اقدامهای فناورانه در تعامل با اندیشکدهها، دانشگاهها و مراکز فعال زیستبوم فناوری در حال انجام است.
تامین سوخت نیروگاهها در روزهای سرد زمستان ۱۴۰۴ چگونه گذشت؟
برنامهریزی منسجمی برای تامین سوخت نیروگاهی زمستان امسال با هماهنگی شرکت ملی گاز ایران و وزارت نیرو انجام شد. نتیجه این همافزایی این بود که در اواسط آبان رکورد ذخیرهسازی سوخت نیروگاهها با ۴/۳ میلیارد لیتر ذخیره نفتگاز شکسته شد. تحویل سوخت مایع به نیروگاهها در بازه زمانی ابتدای سال تا ۱۲ بهمن امسال، چهار درصد افزایش داشت که این افزایش تحویل سوخت مایع در کنار تنظیم مناسب سبد سوخت ازسوی نیروگاهها و تحویل کافی گاز به نیروگاهها سبب شد تا زمستان بدون مشکل سپری شود. در اوایل بهمن امسال، با ورود موج سرما و محدودیت گازرسانی، مصرف نفتگاز نیروگاهها به ۱۳۳ میلیون لیتر در یک روز رسید که رکورد تاریخی است. اما بهدلیل ذخیرهسازی مناسب، هیچ اختلالی در تولید برق رخ نداد و هیچ نیروگاهی در زمستان امسال با محدودیت سوخت مواجه نشد. نتیجه اقدامهایی که در زمینه افزایش تولید و مدیریت مصرف انجام شد، این بود که با توجه به فشارهای مصرف، شوک مصرفی زمان جنگ و شرایط ابتدای دولت، توانستیم با همافزایی موثر با سایر بخشهای دولت، تامین سوخت زمستان امسال را بدون واردات انجام دهیم. در دیماه امسال رکورد تحویل ماهانه نفتگاز با میانگین ۵۹ میلیون لیتر در روز شکسته شد و خوشبختانه کشور هیچ کمبودی در بخش حملونقل، نیروگاهی و صنایع عمده احساس نکرد.
طرح سهنرخی بنزین امسال پس از مدتها اجرایی شد، این طرح چه تاثیری بر مصرف داشته است؟
برای ارزیابی دقیق تاثیر طرح سهنرخی بنزین روی مصرف، باید مصرف را در بازه مشابه سالهای گذشته مقایسه کرد؛ رشد مصرف بنزین در بازه زمانی ۲۲ آذر تا نیمه بهمن، در سال ۱۴۰۱ نسبت به سال ۱۴۰۰، ۱۴ درصد؛ در سال ۱۴۰۲ نسبت به سال ۱۴۰۱، هفت درصد و سال ۱۴۰۳ نسبت به سال ۱۴۰۲ نیز هفت درصد رشد داشته است، اما در سال ۱۴۰۴ پس از اجرای طرح سهنرخی، شدت رشد مصرف در بازه زمانی پس از اجرای طرح سهنرخی بنزین تقریباً نصف شده که این آمار نشاندهنده اثرگذاری این طرح است، البته سیاستهای بنزینی باید مستمر و تدریجی ادامه یابد.
بهمن امسال با چه دستاوردهایی در حوزه پالایش و پخش همراه بوده است؟
واحد ارتقای کیفی نفتگاز پالایشگاه شیراز (DHT) افتتاح شده و سایر پروژهها شامل یک فاز از طرح ارتقای کیفیت بنزین پالایشگاه تهران برای کاهش بنزن، واحد تولید فرآورده ویژه هگزان پالایشگاه تهران و واحد تصفیه پساب جنوب شهر تهران، تا پایان بهمن به بهرهبرداری میرسند. مجموع ارزش این طرحها حدود ۳۳۰ میلیون یورو است. طرح پالایشگاه آدیش جنوبی در حال راهاندازی است و امیدواریم تا پایان امسال خوراک تزریق و محصول تولید شود، همچنین فاز نخست طرح پالایشگاه مهر خلیج فارس نیز در حال تکمیل است و در سال آینده به بهرهبرداری میرسد.
نگاهی هم به طرحهای توسعهای جدید داشته باشیم، چشمانداز شما برای سال ۱۴۰۵ چیست؟
چند طرح جدید پالایشی و کیفیسازی در سال ۱۴۰۵ مبتنی بر اولویتبندی انجام شده به بهرهبردای میرسد که شامل تثبیت تولید پالایشگاه آدیش جنوبی و بهرهبرداری از پالایشگاه مهر خلیج فارس، بهرهبرداری کامل از طرح کیفیسازی بنزین پالایشگاه تهران و بهرهبرداری از فاز نخست واحد RHU پالایشگاه اصفهان در پایان سال است.
