چرا یونان به مقصد جدید سرمایهگذاران غیراروپایی تبدیل شده است؟
کلید اسرائیلیها در املاک «آتن»
به گزارش المانیتور، تا اوت ۲۰۲۲، این مکان یک فضای سبز مثلثیشکل بود که به عنوان نقطه تجمعی برای ساکنان و فعالان مدنی عمل میکرد و میزبان بازارهای محلی و اعتراضات علیه مشکلات اقتصادی و سیاستهای دولتی بود. «دیمیتریس پتاس»، جغرافیدان شهری در دانشگاه فنی برلین، در گفتوگو با المانیتور اظهار کرد: «احداث مترو یک انتخاب کاملا استراتژیک از سوی دولت برای اعیانسازی محله اگزانخیا بود. این ضربه بزرگی به فعالیتهای سیاسی در این منطقه است، اما این پدیده اکنون در حال گسترش به سراسر شهر است.»
امروزه، روند اعیانسازی این منطقه با ظهور کافههایی به سبک آمریکایی و ساختمانهای مسکونی که بهطور فزایندهای به آپارتمانهای اجارهای کوتاهمدت (اغلب از طریق ایربیانبی) تبدیل میشوند، کاملا مشهود است. در سال ۲۰۲۵، این پلتفرم آمریکایی (ایربیانبی) نزدیک به یکمیلیارد یورو (حدود ۱.۱۵میلیارد دلار) در یونان درآمدزایی کرد و محلههای مرکزی پایتخت مانند اگزانخیا، پسیری، اومانیا، متاکسورگیو، کوکاکی و کولوناکی را دستخوش دگرگونیهای عمیقی ساخت. پتاس در این باره توضیح داد: «تمام این تغییرات بسیار ناگهانی رخ دادند. این روند به دلیل اینکه در بازه زمانی بسیار کوتاهی به وقوع پیوست، بسیار خشن و بیرحمانه بود.» وی افزود: «در ابتدا، این ماجرا به عنوان یک پدیده پایین به بالا و یک استراتژی بقای اقتصادی برای شهروندان آتن آغاز شد»، اما خاطرنشان کرد که فقدان نظارت دولتی در ادامه راه را برای سرمایهگذاری خارجی هموار کرد.
درحالیکه زمانی سرمایهگذاران چینی و روسی از فعالترین بازیگران بازار املاک یونان بودند، از سال ۲۰۱۹ سرمایهگذاران اسرائیلی بهطور فزایندهای جای آنها را گرفتهاند. فعالیتهای سرمایهگذاری پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳، همزمان با طوفانالاقصی و آغاز جنگ در نوار غزه، افزایش چشمگیری یافت. روزنامه یونانی «کاتیمرینی» برآورد کرد که تا سال ۲۰۲۵، سرمایهگذاری خصوصی اسرائیلیها در بازار املاک یونان از مرز ۵۰۰میلیون یورو (نزدیک به ۵۸۰میلیون دلار) در سال عبور کرد. این جهش همچنین تحت تاثیر پیامدهای بحران اقتصادی دهساله یونان بین سالهای ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۸ رخ داده است؛ دورهای که در آن ارزش املاک نزدیک به ۴۰ درصد کاهش یافت و سپس در سالهای اخیر، بهویژه در مرکز آتن، رشد قابلتوجهی را تجربه کرد.
محله اگزانخیا تجلی نمادین و در عین حال مملو از تناقضاتِ این دگرگونی است. درحالیکه حصارهای اطراف کارگاه ساخت مترو با پرچمهای فلسطین و شعارهایی علیه نسلکشی در حمایت از غزه پوشیده شدهاند، این منطقه همزمان به کانون تمرکز سرمایهگذاری شرکتهای اسرائیلی تبدیل شده است. تنها در چند ده متری این میدان، ساختمانی با یک جعبه قفل کوچک در ورودی آن به چشم میخورد؛ نشانه بارز یک ملک اجارهای در ایربیانبی. مدیریت این آپارتمان بر عهده شرکت «زویا لیوینگ» است؛ یکی از زیرمجموعههای گروه زویا که دفتر مرکزی آن در قبرس قرار دارد اما تحت مدیریت اسرائیلیها اداره میشود.
زویا لیوینگ در سال ۲۰۱۷ با چند آپارتمان معدود بهطور رسمی وارد بازار یونان شد. امروزه، بر اساس دادههای پلتفرم «اینساید ایربیانبی»، این شرکت مدیریت ۱۴۵ ملک را در سراسر آتن بر عهده دارد که آن را به دومین مجری بزرگ ایربیانبی در این شهر تبدیل کرده است. زویا تنها شرکت اسرائیلی در بازار املاک آتن نیست. گروه املاک اسرائیلی «فایندرز» نیز از طریق برندِ ویژن خود، چندین ساختمان را در مناطق غازی، اومانیا و متاکسورگیو به مجتمعهای آپارتمانی توریستی و هتلهای کوچک تبدیل کرده است که شمار واحدهای ثبتشده آن به بیش از ۷۰ مورد میرسد.
سرمایهگذاران کلانتری نیز در این بازار حضور دارند. گروه سرمایهگذاری «گلدن هورایزن» که متعلق به اسرائیلیهاست، از طریق شرکت یونانی «نوسیس اینوستمنتس» از سرمایهگذاری حدود ۳۰۰میلیون یورویی (۳۴۷میلیون دلار) خبر داده و بیش از ۱۰۰ هزار مترمربع املاک و مستغلات را در سراسر آتن، پیرائوس و آتیکا خریداری کرده است. از جمله مهمترین پروژههای این گروه، بازسازی ساختمان سابق کرانیس در پیرائوس است که احداث بیش از ۴۰۰ آپارتمان در آن برنامهریزی شده است. بخش هتلداری و مهماننوازی نیز شاهد حضور پررنگ اسرائیلیهاست. گروههایی مانند فاتال و هتلهای اسرائیل-کانادا چندین هتل را در مرکز شهر اداره میکنند، از جمله هتل «نیکس اسپریا پالاس» که در سال ۲۰۲۳ پس از یک بازسازی ۲۵میلیون یورویی (۲۹میلیون دلاری) بازگشایی شد.
چرا یونان؟
دلایل این افزایش ناگهانی در سرمایهگذاریهای اسرائیل در یونان تا حدودی ریشه اقتصادی دارد، اما در چارچوب ژئوپلیتیک گستردهتری نیز جای میگیرد. از سال ۲۰۱۰، آتن و تلآویو بهطور پیوسته روابط خود را تقویت کردهاند. طی ۱۵ سال گذشته، آنها همراه با قبرس، ائتلافی را در منطقه مدیترانه شرقی شکل دادهاند که عمدتا بر پایه همکاریهای حوزه انرژی و نظامی استوار است. این روابط نزدیک در دادههای گردشگری نیز نمایان است. بر اساس آمار سفارت اسرائیل، در سال ۲۰۲۵، یونان با جذب بیش از ۲.۲میلیون مسافر، به مقصد نخست گردشگران اسرائیلی تبدیل شد. شاخص دیگری از رشد این پیوندهای سرمایهگذاری را میتوان در صدور «ویزاهای طلایی»مشاهده کرد؛ مجوزهای اقامتی که به شهروندان غیر اتحادیه اروپا در ازای سرمایهگذاریهای کلان، مانند خرید املاک و مستغلات، اعطا میشود. در سال ۲۰۲۵، مجموع تاییدیههای ویزای طلایی توسط مقامات یونانی با ۹۵ درصد افزایش نسبت به ۴۵۳۵ مجوز صادر شده در سال ۲۰۲۴، به ۸۸۷۹ مورد رسید.
به گفته تحلیلگران بازار، این جهش نشاندهنده جذابیت روزافزون یونان هم به عنوان یک پناهگاه امن برای سرمایهگذاری و هم به عنوان یک مکان بالقوه برای اقامت است. سال گذشته، اسرائیلیها در کنار شهروندان ترکیه، در صدر شهروندان غیر اتحادیه اروپا بودند که بیشترین تعداد ویزای طلایی را دریافت کردند؛ با رشدی ۹۱.۵ درصدی نسبت به سال ۲۰۲۴ که شمار این ویزاها را به ۶۳۶ مورد رساند. این روندِ پیوسته روبهرشد، با تنشهای منطقهای و جنگ جاری در غزه نیز مرتبط است. در این شرایط، آتن بهطور فزایندهای به عنوان یک پایگاه اروپایی باثبات دیده میشود که افراد میتوانند در آن زندگی کنند یا در دوران بیثباتی، بخشی از داراییهای خود را به آنجا منتقل کنند؛ عاملی که غالبا از سوی آژانسهای اسرائیلیِ متخصص در امور درخواست ویزای طلایی یونان برجسته میشود.
رشد سرمایهگذاریها و موج واکنشهای منفی
درحالیکه سیاستهای حامی سرمایهگذاری دولت یونان طی یک دهه گذشته، درها را به روی سرمایهگذاریهای خارجی باز کرده، همزمان موجب بحرانهای عمیق اجتماعی و مسکن در میان ساکنان پایتخت شده است. «توماس مالوتاس»، پژوهشگر و استاد ممتاز مرکز ملی تحقیقات اجتماعی یونان و دانشگاه هاروکوپیو در آتن، در گفتوگو با المانیتور توضیح داد: «آنها درها را به روی سرمایهگذاری خارجی گشودند، اما به دلیل فقدان یک مدل توسعه مشخص، پیامدهای اقتصادی و اجتماعی آن بسیار گسترده بوده است. این مدل به سفتهبازی در بازار املاک در بحبوحه یک بحران بیسابقه مسکن دامن زده است.» افزون بر این، فراتر از ابعاد اقتصادی، همانطور که پتاس اشاره میکند، «به هویت و اصالت شهر نیز آسیب جدی وارد شده است.» اگرچه دولت یونان در سال ۲۰۲۶ سیستم ساختاریافتهتری را برای ایجاد تعادل میان سرمایهگذاری خارجی و بازار محلی مسکن معرفی کرد - از جمله افزایش حداقل سرمایهگذاری ملکی مورد نیاز برای دریافت ویزای طلایی در آتن از ۲۵۰ هزار یورو (حدود ۲۹۰ هزار دلار) به ۸۰۰ هزار یورو (حدود ۹۲۶ هزار دلار) - اما به نظر میرسد که کار از کار گذشته و آسیبها از قبل وارد شدهاند.
مالوتاس افزود: «آتن فاقد سیستم مسکن اجتماعیِ تحت مدیریت دولت برای اقشار آسیبپذیر خود است. این امر، شهروندان کمدرآمد را در معرض آسیبهای ناشی از هرگونه نوسان در بازار املاک قرار میدهد.» بر اساس دادههای وزارت مهاجرت و پناهندگی، در سال ۲۰۲۵، واحدهای اجارهای کوتاهمدت در سراسر کشور به رکورد ۲۲۸ هزار واحد رسید؛ این رقم علاوه بر حدود ۲۰ هزار ملکی است که عمدتا در آتن واقع شده و به برنامه ویزای طلایی اختصاص دارند. در آماری که سال گذشته منتشر شد، بانک پیرائوس از کمبود ۱۸۰ هزار ملک برای اجاره یا فروش در شهرهای بزرگ یونان خبر داد. این یک وضعیت بالقوه انفجاری است که با انتشار آمار دیگری وخیمتر نیز جلوه میکند: به گزارش یورواستات، حدود ۳۵ درصد از درآمد خانوارهای یونانی صرف مسکن میشود که بالاترین سهم در سراسر اتحادیه اروپا محسوب میشود، این در حالی است که دستمزدها همچنان در رکود به سر میبرند.
در این شرایط، شهروندان آتن گزینههای چندانی پیش رو ندارند. مالوتاس در پایان نتیجهگیری کرد: «اکنون مردم از مرکز شهر به منطقه کیپسلی نقل مکان میکنند، اما این پدیده بهتدریج به آنجا نیز نفوذ میکند و سپس ساکنان مجبور میشوند به مناطق دورتری بروند. این یک مهاجرت آرام از مرکز به سمت حومه شهر یا مناطق ساحلی است.» امروزه کیپسلی نمونه بارز این الگوست. پتاس میگوید: «ساکنان این مناطق از دو سو تحت فشارند؛ هم از جانب شهروندان طبقه متوسط روبهپایینِ آتن که از اجارهبهای سرسامآورِ مرکز شهر فرار میکنند و هم از سوی تازهواردان خارجی که توانایی پرداخت قیمتهای بالاتر را دارند.» هزاران مهاجری که در این شهر زندگی میکنند، حتی از همین گزینه محدود نیز محروماند. بسیاری از آنها به دلیل فقدان منابع مالی لازم برای دسترسی به برنامههایی نظیر ویزای طلایی، چه بهصورت رسمی و چه غیررسمی، در شرایطی متزلزل و ناگوار روزگار میگذرانند.
