آیا ماراتن سازندهها تا «پروانه ساختمانی» کوتاه میشود یا نامحدود؟
ترمز تولید مسکن با «استعلامات»
- ۳ ایراد طرح «اصلاح فرآیند دسترسی به پروانه ساختمانی» چیست؟
- تحلیل فعالان ساختمانی از مشخصات طرح
- چرا «ماهها انتظار سرمایهگذاران ساختمانی در تهران برای اخذ مجوز ساخت» به مساله حاد بازار مسکن تبدیل شدهاست؟
راضیه احقاقی: کاهش زمان صدور پروانههای ساختمانی درخواست مهم سرمایهگذاران و فعالان زنجیره ساختمان است که مجددا مدیریت شهری و دولت با استناد به مصوبه 4سالقبل شورایعالی شهرسازی و معماری درصدد رفع آن برآمدهاند. اگرچه معاونت شهرسازی شهرداری درخصوص پیشنهادات مطرحشده برای کاهش زمان صدور پروانه شفافسازی نکرده، اما طبق متن پیشنویس جلسه دولت و مدیریت شهری اینگونه برمیآید که همچنان صدور پروانه، در مسیر دریافت استعلام از سازمانها و نهادهای مختلف، فرآیندی زمانبر باقی خواهد ماند. درحالی صدور پروانه ساخت در شهر تهران یک تا 2 سال معطلی دارد که در اتحادیه اروپا این زمان 60 روز بوده و مدیران شهری این بازه زمانی را طولانی و مُخل فعالیت میدانند و خواهان کاهش زمان صدور این مجوز به 40 روز هستند.
«مساله حاد» صنعت ساختمان در دست بررسی
فعالان و سرمایهگذاران ساختمانی همواره از زمان طولانی صدور پروانه ساخت گلایه داشته و دارند. در سالهای اخیر با توجه به جهش تورم، درخواست سرمایهگذاران ساختمانی برای کاهش زمان صدور پروانه شدت بیشتری یافتهاست، چراکه در میانه جهشهای تورمی اخیر، انتظار در صف صدور پروانه به مفهوم افزایش هزینه ساختوساز است. در دومین همایش چشمانداز صنعت ساختمان که دی ماه امسال با همکاری گروه رسانهای «دنیایاقتصاد» و «انجمن صنعت ساختمان» برگزار شد نیز از زمان طولانی صدور پروانه ساخت بهعنوان «مساله حاد» حاکم بر این بخش یاد شد. این درحالی است که سرمایهگذاران صنعت ساختمان و فعالان در این زنجیره «تورم»، «ریسک سیاسی» و «تضعیف قدرت خرید مردم» را بهعنوان مسائل اصلی این بخش شناسایی کردند. درحالیکه رفع چالشهای اصلی حاکم بر صنعت ساختمان زمانبر بوده و بهسادگی میسر نیست، سیاستگذار میتواند «مساله حاد» حاکم بر این بخش یعنی فرآیند طولانی و زمانبر صدور پروانه را رفع کرده و با همین گام به کمک سازندگان و فعالان ساختمانی بیاید.
عدمشفافیت در تهران
کاهش زمان صدور پروانه ساختمانی مطالبهای جدی از سوی فعالان زنجیره ساختمان از حلقه ابتدایی این زنجیره یعنی سرمایهگذاران و سایر حلقههای این زنجیره است. در چنین شرایطی تقریبا یک ماه قبل مدیریت شهری از اجرای طرح آزمایشی برای کاهش زمان صدور پروانه ساختمانی در شهر تهران و آغاز این فرآیند به شکل پایلوت از منطقه8 تهران خبر داد، اما داده بیشتری درخصوص پیشنهادات مطرح شده از سوی مدیریت شهری اعلام نشد. در این زمان گروه مسکن روزنامه «دنیایاقتصاد» به کرات خواستار گفتوگو یا دریافت متن از طرح پیشنهادی معاونت شهرسازی برای کاهش زمان صدور پروانه شد، اما متاسفانه مدیریت شهری عزمی برای اعلام عمومی این طرح نداشت؛ این در حالی است که اعلام عمومی طرح در مرحله اجرای آزمایشی فرصتی برای شنیدن نظرات فعالان صنعت ساختمان فراهم میکند و میتواند بخشی از ایرادات مطرح را مرتفع کند.
ماراتن صدور پروانه کوتاه میشود؟
«دنیایاقتصاد» با استناد به پیشنویس صورتجلسهای در تاریخ 21 دی ماه امسال با موضوع «تسریع و تسهیل در فرآیندهای اداری مرتبط با ساختوساز استانها» به بررسی بخشی از پیشنهادات مطرح برای کاهش زمان صدور پروانهساخت، پرداخت. احتمالا این پیشنویس بخشی از فرآیندی است که مدیریت شهری برای کاهش زمان صدور پروانه دنبال میکند. در بخش اول اینصورت جلسه آمده است؛ در راستای اجرای مصوبه چهارم مرداد سال1400 شورایعالی شهرسازی و معماری ایران، موضوع آییننامه چگونگی اجرا و نظارت بر اجرای طرحهای عمرانی مقرر شد؛ فرآیند صدور پروانه ساختمان در شهرداری تهران حداکثر از ابتدای سالآتی، به شکل سهمرحلهای امکانپذیر باشد، بنابراین در حالی دولت و مدیریت شهری بهعنوان سیاستگذار بخش مسکن به موضوع کاهش زمان صدور پروانه ورود کردهاند که مصوبه قانونی آن مربوط به 4 سالقبل بودهاست. فرآیند پیشنهادی تعریفشده در مرحله اول شامل صدور پروانه شهرسازی، در گام بعدی شامل صدور پروانه تخریب و گودبرداری و در گام سوم شامل صدور پروانه احداث ساختمان است.
مرحله بعدی در اینصورت جلسه تعیین ناظر است؛ فارغ از شیوه انتخاب ناظر، محولشدن مرحله انتخاب ناظر به زمان صدور پروانه ساخت و نه پیش از آن، گامی در مسیر کاهش هزینه ساختوساز خواهد بود. از نکات حائزاهمیت در بررسی این صورتجلسه پابرجا ماندن لزوم اخذ استعلام از نهادهای مختلف است. بهعنوان نمونه در بخش پروانه شهرسازی آمده است: «کنترل نقشههای معماری از لحاظ کلیه ضوابط و مقررات شهرسازی، عرض معابر، سطح اشغال، تراکم، تعداد طبقات، محل تودهگذاری و... مندرج در طرح جامع و تفصیلی و سایر استعلامات لازم.» همچنین در بخش صدور پروانه ساخت آمده است: «ارائه کلیه مدارک موردنیاز اعم از نقشههای اجرایی ممهور به مهر و امضای مهندسان طراح، معرفی مهندسان ناظر رشتههای انتخابشده توسط سازمان نظاممهندسی، ارائه تاییدات مرتبط با سایر دستگاهها مانند سازمان آتشنشانی، ارائه تاییدیه بیمه کارگران، مجری ذیصلاح و...»
منوطکردن دریافت مجوزها به اخذ سایر استعلامات از سایر دستگاهها و مجریان ذیصلاح به مفهوم پابرجا ماندن بوروکراسی اداری طولانی و غیرقابلپیشبینی در مسیر صدور پروانه ساخت است؛ در واقع بهرغم آنکه طرح مشترک دولت و مدیریت شهری، کاهش زمان صدور پروانه ساختمانی را دنبال میکند، اما از نحوه نگارش و لزوم اخذ مجوزها اینگونه برمیآید که قرار نیست تغییر شگرفی در زمان صدور پروانه انجام شود و سرمایهگذاران ساختمانی همچنان در گرو دریافت استعلامهای گسترده هستند. در عینحال در این جلسه سقف زمانی برای صدور پروانه درنظر گرفته نشده و این ایراد دوم وارده به این پیشنویس است. البته در شرایطی که صدور پروانه در گرو دریافت استعلامهای متعدد از سازمانهای مختلفی است که حتی ذکر نام تمام آنها در متن پیشنویس میسر نیست، طبیعتا تعیین سقف زمانی نیز راه بهجایی نمیبرد.
ایراد سوم حذف مسیر الکترونیکی و شفاف از بخشی از فرآیند صدور پروانه و اجازه ارتباط با سیستم و بدنه مدیریت شهری است که زمینه فساد و امضای طلایی ایجاد خواهدشد. بهنظر میرسد مدیریت شهری درصدد است تا با تسهیل فرآیند کنترل نقشه، اولین گام عملیاتی برای کاهش زمان صدور پروانه را بردارد، اما روش پیشنهادی بهدلیل ایجاد ارتباط مستقیم میان سازنده و مدیریت شهری میتواند وضعیت را به لحاظ ایجاد امضای طلایی پیچیده کرده و درواقع به عقیده برخی کارشناسان، یادآور ساختوساز با امضای طلایی در دهه70 تهران باشد.
کاهش هزینه بله، کاهش زمان نه!
فرشید پورحاجت، کارشناس بخش مسکن در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» در ارزیابی طرح مدیریت شهری برای کاهش زمان صدور پروانه گفت: بخش گستردهای از طولانیشدن زمان صدور پروانهساخت به لزوم اخذ مجوزهای متعدد از دستگاههای مختلف بازمیگردد. بخشی از این استعلامها فراقانونی بوده و تنها کارکرد آنها زمانبرشدن صدور پروانه ساخت است که تاثیر آن بر افزایش هزینه ساخت و فرار سرمایهگذار بخشخصوصی از صنعت ساختوساز دیگر عیان شدهاست. در این شرایط مدیریت شهری و دولت درصدد برآمدهاند تا با امضای قراردادی مشترک، زمان صدور پروانه را کاهش دهند. این قرارداد بهدلیل پابرجا ماندن اغلب مراحل و استعلامها لزوما نمیتواند تاثیری در کاهش زمان صدور پروانه برجای بگذارد، اما بهدلیل تغییر مراحل کار، اندکی از هزینه سرمایهگذار ساختمانی میکاهد.
وی ادامهداد: در حالحاضر مهندس ناظر در ابتدای مسیر دریافت پروانه ساختمانی انتخاب میشود و بنابراین دستمزد پرداختی به مهندس ناظر برای یک بازه مشخص، در حالی به ناظر اعطا میشود که هنوز پروانه ساخت دریافت نشده و کار شروع نشدهاست، اما در طرح پیشنهادی جدید قرار است که ابتدا طراحی انجام و تایید شده و سپس سازنده برای دریافت استعلامهای موردنیاز به مدیریت شهری برود و پس از دریافت این استعلامها و همزمان با معرفی مجری به شهرداری، ناظر نیز انتخاب شود. این تغییر شیوه مراحل کار باعث کاهش هزینه ساختوساز خواهدشد و گامی مثبت از سوی سازندگان تلقی خواهدشد.
جای خالی مدیریت شهری یکپارچه
حامد خانجانی، کارشناس بخش مسکن در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» از چالش سرمایهگذاران ساختمانی برای اخذ «استعلامهای گوناگون» در فرآیند صدور پروانه گفت و تاکید کرد: تا زمانیکه صدور پروانه ساخت نیاز به اخذ استعلام از ارگانها و سازمانهای مختلف و پراکنده دارد، بعید است که بتوان زمان صدور آن را به میزان قابلتوجه و اثرگذاری کاهش داد. درواقع پراکندگی مسوولیت باعث طولانیشدن زمان صدور پروانه میشود. در چنین شرایطی طبیعتا مدیریت شهری نمیتواند محدودیت حداکثر زمان برای صدور پروانه را داشتهباشد، چراکه کل فرآیند کار در اختیار این سازمان نیست.
وی ادامهداد: اگر تمامی مراحل صدور پروانه در یک نهاد قوی مدیریت شهری انجام میشد، بهنحویکه این سازمان مسوول اخذ تمامی استعلامها در سامانهای یکپارچه بود، امکان کاهش واقعی و درخور زمان صدور پروانه مهیا بود، اما در شرایط کنونی که مدیریت شهری در کشور چنین جایگاهی ندارد، بعید است که وعده کاهش زمان صدور پروانه محقق شود. البته در خرداد ماه امسال مدیریت شهری درصدد برآمد تا انتخاب مهندسناظر را از حیطه عملکردی سازمان نظام مهندسی خارج کرده و در واقع حیطه عملکردی این نهاد را گستردهتر کند؛ اما با توجه به ساختار کنونی مدیریت شهری، این تصمیم لزوما درست نیست، چراکه میتواند به کاهش کیفیت ساختمانها بینجامد.
