کارکنان در سراسر خاورمیانه، چگونه خود را با شرایط جدید وفق میدهند؟
بازگشت «دورکاری» به شرکتها
وقتی در نزدیکی بانک دولتیای که زهرا در آن کار میکند موشکی اصابت کرد، شدت انفجار او را به دیوار کوبید و باعث شکستن پنجرهها و درها شد. اما خیلی زود مجبور شد به محل کارش در مرکز تهران بازگردد؛ تقریبا هر روز از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، این کار را کرده است. به گزارش فایننشال تایمز، با اینکه زهرا از نظر جسمی آسیبی ندیده، اما دچار آسیب روحی شده و اکنون برای امنیت خود در محل کارش نگران است. اما از آنجا که بانکها با حملات سایبری مداومی روبهرو هستند که نیاز به رسیدگی دائمی دارند، مجبور است به کارش ادامه دهد و تنها چند روز در نوروز تعطیل بود. از تهران تا بیروت، و از تلآویو تا دبی، جنگ در سراسر خاورمیانه زندگی روزمرهمیلیونها نیروی کار را به هم زده است. با این حال، اگرچه تجربه افراد با توجه به محل زندگی، ملیت و نوع شغل آنها بسیار متفاوت است، بسیاری از آنها در حال سازگار شدن هستند و برای ادامه تامین معاش خود در میان حملات و کمبود سوخت، راهی پیدا میکنند.
کارمندان دولتی ایران مانند زهرا که در ساختمانهای مهم مشغول به کار هستند، بهویژه نگران حملات هوایی احتمالیاند. یکی از کارکنان سازمان دولتی دیگری که بهعنوان هدف احتمالی شناخته میشود، میگوید همه کارکنان هر روز سر کار حاضر نمیشوند و آنهایی که میآیند به صورت شیفتی کار میکنند. برخی داخل ساختمان هستند و برخی دیگر هم دورکاری میکنند. پس از شروع جنگ از سوی آمریکا و اسرائیل در ماه فوریه، بسیاری از کارکنان بخش خصوصی در ایران خانهنشین شدند و هنوز هم به محل کارشان برنگشتهاند. مدارس و دانشگاهها نیز بلافاصله تعطیل شدند و زمان مشخصی برای بازگشایی آنها اعلام نشده است. با این حال، خیلیها در وزارتخانههای دولتی، بانکها و بخش بهداشت و درمان، همراه با خدمات ضروری مانند سوپرمارکتها، میادین میوه و ترهبار، قصابیها و نانواییها، ساعات کاری کامل خود را حفظ کردهاند تا از کمبودها جلوگیری کنند و دسترسی به نیازهای اساسی را تضمین کنند.
در نقاط دیگری از منطقه که تحتتاثیر حملات قرار گرفتهاند، کارکنان اداری به سرعت دورکار شدهاند و الگوهای آشنای دوران همهگیری کرونا را از سر گرفتهاند. یک سرمایهگذار خطرپذیر مستقر در تلآویو میگوید برای شرکتهای موجود در سبد سرمایهگذاری ما، اوضاع کاملا عادی نیست، چون مردم در خانه هستند و جنگ در جریان است، اما سعی میکنیم شرایط عادی کسب و کار را حفظ کنیم. سرمایهگذاران خطرپذیر و کارآفرینان دیدارهای حضوری را کنار گذاشتهاند و دوباره به کار کردن از خانه روی آوردهاند تا بتوانند در صورت لزوم به سرعت به پناهگاهها بروند. «رایان گیتی»، همبنیانگذار استارتآپ هوش مصنوعی G۲ میگوید بزرگترین نقطهضعف دورکاری، ایدهپردازی است، چرا که این کار در «یک فضای باز و در کنار هم بودن همه اعضا» آسانتر انجام میشود.مرکز مالی بینالمللی دبی که محل استقرار بانکهای جهانی و صندوقهای پوشش ریسک است نیز با آغاز حملات خلوتتر شده و بیشتر کارکنان شرکتهای بینالمللی - اگر شهر را ترک نکرده باشند - کارهای خود را بهصورت دورکاری انجام میدهند.
برخی کارفرماها برای حمایت از کارکنان، یکسری مزایا در نظر گرفتهاند. یکی از کارکنان یک شرکت خدمات مالی در دبی میگوید کارفرمایش جلسات حمایت از سلامت روان برگزار کرده است، اما او آن را نپذیرفته، چون «نمیخواستم وقت کسی را بگیرم که بیشتر به این خدمات نیاز دارد.» یک شرکت بازرگانی کالا مستقر در دبی، برای قدردانی از کارکنانش، مبلغ ۲۰هزار دلار به کارتهای اعتباری شرکتی آنها واریز کرده است. اما بسیاری از کسبوکارهای کوچکتر با فشار مالی زیادی مواجه شدهاند. الکساندر شهاب، از شرکای استارتآپ تکنولوژی هوش مصنوعی و سهبعدی ModularCX در بیروت، میگوید بسیاری از مشتریان بهدلیل جنگ صورتحسابهای خود را پرداخت نمیکنند و این موضوع باعث کمبود نقدینگی در شرکت شده است. او میگوید: «احتمالا مجبوریم حقوقها را کاهش دهیم؛ هنوز تصمیم نهایی را نگرفتهایم، اما این یکی از گزینههایی است که در حال بررسی آن هستیم، چون اگر جنگ ادامه پیدا کند، برآورده کردن تعهدات در قبال کارکنان سخت خواهد شد.» در دبی، جابهجایی موقت کارکنان برای برخی کسبوکارها مشکلاتی ایجاد کرده است، چرا که کارفرمایان با مسائل مربوط به مهاجرت و مالیات دستوپنجه نرم میکنند.
«شاران کوندی»، مسوول جهانی خدمات مهاجرت در شرکت مشاوره جهانی مالیاتی و مهاجرتی «ویالتو» (Vialto)، میگوید: «آمادگیها بسیار بیشتر شده، اما این وضعیت همچنان خاص و غیرقابل پیشبینی است. این که یک فرد تا چه مدت میتواند از راه دور کار کند، بدون اینکه دچار مشکلات قانونی و تطبیقی شود، نیازمند برنامهریزی بسیار دقیق است. انجام این کار بهصورت گسترده بسیار دشوار است، چون شرایط هر فرد با توجه به وضعیت شغلی و خانوادگیاش متفاوت است.» پنج نفر از شش شریک یک شرکت مشاوره مدیریت کوچک، از منطقه خارج شدهاند و یکی از کارکنان میگوید این موضوع توانایی آنها را برای گرفتن قراردادهای جدید، بهویژه با مشتریان دولتی، تحتتاثیر قرار داده است.
بانکدارانی که وقتی جنگ شروع شد در دبی نبودند، حالا قصد دارند دوباره برگردند تا بتوانند با مشتریان خود ارتباط برقرار کنند و همزمان از اینکه بهطور قانونی مقیم مالیاتی بریتانیا شناخته شوند جلوگیری کنند. اما بخش منابع انسانی شرکتها با آنها مخالفت میکند. بسیاری از اروپاییها، آمریکاییها و آسیاییهایی که در منطقه کار میکردند، توانستهاند به شکل امنی خارج شوند، اما کارکنان بومی و عرب چنین امکانی ندارند. یکی از آنها میگوید «ما قرار است کجا برویم؟ فکر میکنید دمشق یا جنوب لبنان امنتر است؟ یا غزه؟» با افزایش نگرانی کشورهای وابسته به واردات نفت و گاز از خاورمیانه، دستورالعملهای کار کردن از خانه حتی به مناطقی که کیلومترها با محل درگیری فاصله دارند هم گسترش پیدا کرده است. بهعنوان مثال، دولت مصر در بخشی از اقدامات خود برای مقابله با افزایش شدید قیمت انرژی، در حال بررسی است تا مردم یک یا دو روز در هفته از خانه کار کنند و همچنین دستور داده فروشگاهها، رستورانها و کافیشاپها زودتر بسته شوند.
ماه گذشته، سریلانکا بهمنظور صرفهجویی در مصرف سوخت، هفته کاری چهار روزه را اجرا کرد و روز چهارشنبه را تعطیل عمومی اعلام کرد. کارفرمایان در کشورهایی از استرالیا تا هند و فیلیپین نیز به دنبال راههایی برای کاهش مصرف انرژی هستند. دهلینو محدودیتهایی در تامین کپسولهای گاز مایع برای کسبوکارها اعمال کرده تا اولویت با خانوارها باشد. در جنوب لبنان، جایی که کشاورزی منبع اصلی درآمد مردم است، دستورهای گسترده تخلیه از سوی اسرائیل و گسترش تهاجم و بمبارانها، کشاورزان را مجبور کرده تا زمینهای خود را رها کنند. با این حال، برخی کشاورزان خطر حملات هوایی را به جان خریده و صبحهای زود به مزارع خود بازمیگردند تا برداشت محصول را کامل کنند. محمد حسینی، رئیس اتحادیه کشاورزان جنوب لبنان، میگوید: «کشاورزان چارهای ندارند. اگر برداشت محصول در این فصل را کامل نکنند، چیزی برای خوردن نخواهند داشت.» او به کشاورزان گفته که هنگام رفتن به بازار محصولات خود را در معرض دید بگذارند، به این امید که پهپادهای اسرائیلی متوجه شوند آنها فقط موز حمل میکنند. همچنین کشاورزان اغلب تا ساعت ۱ یا ۲ بعدازظهر مزارع را ترک میکنند تا مدت زمان قرار گرفتن در معرض خطر را کاهش دهند. حسینی میگوید: «ما تمام تلاش خود را میکنیم تا تعداد ساعتهای کاریمان را کاهش دهیم و فقط کارهای ضروری برای ادامه زندگی و کشاورزیمان را انجام دهیم.»
منبع: Financial Times
