اختلال در حملونقل کالا و افت تقاضا، صنایع را تحت فشار قرار داده است
ضربه جنگ به زنجیره تامین جهانی
به گزارش رویترز، یکی از نخستین بخشهایی که از این تحولات تاثیر پذیرفته، صنعت لوازم آرایشی است؛ صنعتی که معمولا کمتر در معرض شوکهای مستقیم ژئوپلیتیک قرار دارد، اما بهدلیل وابستگی عمیق به زنجیرههای تامین جهانی، در برابر اختلالات انرژی و حملونقل بسیار آسیبپذیر است. به گفته فعالان این صنعت، دستکم سه مسیر اصلی برای انتقال این شوک قابل شناسایی است. نخست، افزایش هزینه مواد اولیه و بستهبندی؛ از پلاستیکهای مورد استفاده در ظروف کرم و رژلب گرفته تا مواد شیمیایی پایه، همگی بهطور غیرمستقیم به قیمت انرژی وابستهاند و با رشد قیمت نفت، هزینه تولید آنها نیز افزایش یافته است.
دومین مسیر، اختلال در حملونقل جهانی است. افزایش بهای سوخت و بیثباتی در مسیرهای کشتیرانی، هزینههای لجستیک را بهشدت بالا برده است. در این میان، شرکت کیکو میلانو بهعنوان یکی از بازیگران مهم این صنعت اعلام کرده که تنها طی یک سال با حدود ۱.۵میلیون یورو هزینه اضافی در حوزه لجستیک روبهرو خواهد شد. مدیرعامل این شرکت نیز تاکید کرده است که افزایش قیمت انرژی در کنار تاخیر در تحویل کالاها، فشار مضاعفی بر بنگاهها وارد کرده است.
سومین عامل، افت تقاضای مصرفکننده است. با افزایش تورم ناشی از رشد قیمت انرژی و کالاهای اساسی، قدرت خرید خانوارها کاهش یافته و این موضوع بهویژه بر تقاضای کالاهای غیرضروری مانند محصولات زیبایی اثر منفی گذاشته است. به بیان دیگر، این صنعت بهطور همزمان با دو فشار مواجه است: از یکسو افزایش هزینهها و از سوی دیگر کاهش تقاضا؛ وضعیتی که میتواند حاشیه سود شرکتها را بهطور جدی محدود کند.
تغییر در الگوی زندگی شهری
اثر ناامن شدن تنگه هرمز تنها به تولید و تجارت محدود نمانده و به الگوهای مصرف و سبک زندگی نیز سرایت کرده است. نمونه بارز این موضوع را میتوان در مصر مشاهده کرد؛ کشوری که بهدلیل افزایش شدید هزینه انرژی، سیاستهای صرفهجویی سختگیرانهتری را اعمال کرده است. در شهر قاهره، دولت با هدف کاهش مصرف برق، ساعات فعالیت کسبوکارها را محدود کرده و روشنایی عمومی را کاهش داده است. این تصمیم که بهدنبال افزایش هزینه واردات انرژی اتخاذ شده، پیامدهایی فراتر از حوزه انرژی داشته و به زندگی شبانه این شهر ضربه زده است؛ جایی که شبها نقش مهمی در فعالیتهای اقتصادی و اجتماعی دارند.
نخستوزیر مصر، مصطفی مدبولی، اعلام کرده که هزینه واردات انرژی این کشور از زمان آغاز جنگ بیش از دو برابر شده است. این افزایش هزینه، دولت را ناگزیر کرده تا قیمت سوخت را افزایش دهد، کرایه حملونقل عمومی را بالا ببرد و حتی برخی پروژههای دولتی را به تعویق بیندازد. این اقدامات در مجموع نشان میدهد که شوک انرژی چگونه میتواند بهسرعت به سیاستهای مالی و اجتماعی کشورها سرایت کند.
تهدیدی برای امنیت غذایی
در بخش کشاورزی و مواد غذایی، اثرات جنگ حتی میتواند پایدارتر و عمیقتر باشد. اختلال در عرضه کودهای شیمیایی و افزایش قیمت انرژی، خطر شکلگیری موج جدیدی از افزایش قیمت مواد غذایی را در بسیاری از کشورهای آسیبپذیر افزایش داده است. یکی از نقاط کلیدی در این میان، تنگه هرمز است؛ گذرگاهی که حدود ۳۰ درصد تجارت جهانی کودهای شیمیایی از آن عبور میکند. کشورهای حاشیه خلیج فارس از تامینکنندگان اصلی آمونیاک و اوره هستند و هرگونه اختلال در این مسیر میتواند بازار جهانی را دچار کمبود کند.بر اساس برآورد بانک آمریکا، این جنگ بین ۶۵ تا ۷۰ درصد عرضه جهانی اوره را در معرض تهدید قرار داده و قیمت این محصول تاکنون بین ۳۰ تا ۴۰ درصد افزایش یافته است. این افزایش قیمت، بهویژه برای کشاورزان در کشورهای در حال توسعه، فشار مضاعفی ایجاد کرده است. برای مثال، کشاورزان در آفریقای جنوبی و بسیاری از کشورهای دیگر با افزایش همزمان قیمت سوخت و کود مواجه شدهاند؛ ترکیبی که هزینه تولید را بهشدت بالا برده و میتواند در نهایت به افزایش قیمت مواد غذایی برای مصرفکنندگان منجر شود.
اختلال در مسیرهای حملونقل دریایی نیز پیامدهای گستردهای داشته است. در کنیا، حدود ۸میلیون کیلوگرم چای بهدلیل اختلال در حملونقل در انبارهای بندر مومباسا باقی مانده است. این وضعیت نهتنها درآمد صادراتی این کشور را تهدید میکند، بلکه معیشت کشاورزان را نیز تحتتاثیر قرار داده است. این مشکل به سایر صنایع نیز سرایت کرده است. تولیدکنندگان نوشیدنی در هند هشدار دادهاند که کمبود گاز و افزایش هزینه انرژی، قیمت بطریهای شیشهای را افزایش داده و همزمان تاخیر در واردات آلومینیوم، تولید قوطیهای نوشیدنی را با مشکل مواجه کرده است. در نتیجه، مصرفکنندگان در آینده نزدیک با افزایش قیمت محصولات مواجه خواهند شد.
هزینههای زیستمحیطی جنگ
در برابر این بحران، برخی تحلیلگران بر نقش انرژیهای تجدیدپذیر بهعنوان ضربهگیر شوکهای ناشی از جنگ تاکید میکنند. بر اساس دادههای آژانس بینالمللی انرژیهای تجدیدپذیر، ظرفیت جهانی این نوع انرژیها در پایان سال ۲۰۲۵ به ۵۱۴۹ گیگاوات رسیده که نزدیک به نیمی از ظرفیت تولید برق جهان را شامل میشود. کشورهایی که سهم بالاتری از انرژیهای تجدیدپذیر در سبد خود دارند، کمتر در معرض نوسانات بازار سوختهای فسیلی قرار گرفتهاند. این واقعیت بار دیگر اهمیت تنوعبخشی به منابع انرژی را برجسته میکند و نشان میدهد اتکا به منابع محدود، آسیبپذیری اقتصادها را در برابر شوکهای خارجی افزایش میدهد.
در این میان، چین نمونهای قابلتوجه است. این کشور درحالیکه بزرگترین واردکننده نفت جهان بهشمار میرود، طی سالهای اخیر سرمایهگذاری گستردهای در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر انجام داده و به همین دلیل، در برابر اختلال در مسیرهای حیاتی مانند تنگه هرمز از تابآوری بیشتری برخوردار است. در کنار پیامدهای اقتصادی، این جنگ هزینههای زیستمحیطی قابلتوجهی نیز به همراه داشته است. برآوردها نشان میدهد که تنها در چند روز ابتدایی درگیری، حدود ۱.۹۶میلیون تن دیاکسید کربن در جو منتشر شده است؛ رقمی که با میزان انتشار سالانه دهها هزار نفر برابری میکند.
در مجموع، تهاجم آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران دیگر صرفا یک بحران منطقهای یا محدود به بازار انرژی نیست، بلکه به یک شوک چندلایه در اقتصاد جهانی تبدیل شده است. از افزایش هزینه تولید در صنایع مصرفی گرفته تا تغییر در الگوی زندگی شهری و تهدید امنیت غذایی، این بحران نشان داده که در اقتصاد بهشدت درهمتنیده امروز، هیچ بخشی از پیامدهای شوکهای ژئوپلیتیک در امان نیست. در چنین شرایطی، توانایی کشورها در مدیریت این شوکها، تنوعبخشی به منابع انرژی و تقویت زنجیرههای تامین، نقش تعیینکنندهای در میزان آسیبپذیری آنها خواهد داشت؛ موضوعی که بهنظر میرسد در ماههای آینده بیش از پیش در کانون توجه سیاستگذاران و فعالان اقتصادی قرار گیرد.
