تغییر رژیم کوبا با گرسنگی
در میان باغهای سرسبز محله دیپلماتیک هاوانا، سیبونی، سفیران کشورهایی که بهطور سنتی متحد ایالات متحده هستند، ناامیدی فزایندهای را از تلاش واشنگتن برای سرنگونی دولت کوبا ابراز میکنند؛ درحالیکه همزمان برنامههایی را برای کاهش ماموریتهای خود تدوین میکنند. کوبا در بحران است. دولت کمونیستی ۶۷ساله کوبا که از رکود اقتصادی چهار ساله رنج میبرد و این رنج با تورم شدید و مهاجرت نزدیک به ۲۰درصد از جمعیت تشدید شده است، در ضعیفترین وضعیت خود قرار دارد. پس از عملیات نظامی موفقیتآمیز واشنگتن علیه ونزوئلا، دولت ایالات متحده به طور فعال به دنبال تغییر رژیم است.
«رواریدی نیکول»، در گزارشی برای گاردین نوشت، گاردین با بیش از پنج مقام ارشد از کشورهای مختلف صحبت کرد و شکایاتی را شنید مبنی بر اینکه «مایک هامر»، کاردار ایالات متحده، هیچ برنامه دقیقی فراتر از به بنبست رساندن این جزیره با محروم کردن آن از نفت، ارائه نکرده است. یکی از آنها گفت: «صحبت از حقوق بشر است و اینکه امسال سال تغییر کوبا است؛ اما صحبت کمی در مورد آنچه پس از آن اتفاق میافتد وجود دارد.»
برخی امیدوارند که مذاکرات سطح بالا در مکزیک بین دولت کوبا – با حضور ژنرال آلخاندرو کاسترو اسپین، پسر رائول کاسترو، رئیسجمهور سابق ۹۴ساله کوبا - و مقامات آمریکایی ممکن است به توافقی منجر شود؛ اما تاکنون هیچ نشانهای از پیشرفت وجود ندارد. دیگران امیدوارند که اظهارات مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، در مونیخ، نشان دهد که ایالات متحده حاضر است از تغییر رژیم دست بردارد. او در مصاحبهای با بلومبرگ گفت که دادن «آزادی بیشتر، نه فقط آزادی سیاسی، بلکه آزادی اقتصادی» به مردم کوبا، «راهی بالقوه برای پیشرفت» است. اما دیپلماتها در هاوانا در حال آماده شدن برای یک تاکتیک جایگزین هستند: گرسنگی دادن به کشور تا زمانی که مردم به خیابانها بیایند و ایالات متحده بتواند وارد عمل شود. یکی از سفیران گفت: «ما سعی میکنیم خونسردی خود را حفظ کنیم.» سفیر دیگری گفت: «سفارتخانهها بر اساس برنامهریزی برای غیرمنتظرهها ساخته شدهاند.»
دیپلماتها نگرانی خود را در مورد کمبود سوخت - برای برق، آب و حملونقل مواد غذایی - که میتواند باعث رنج شدید شود، ابراز کردند. جدیدترین بحران کوبا پس از دستور اجرایی دونالد ترامپ در ژانویه مبنی بر اعمال تعرفه بر هر کشوری که نفت کوبا را تامین کند، آغاز شد. با وجود خشم متحدان سنتی کوبا، چین و روسیه، این تهدید موثر واقع شده است. حتی مکزیک که سال گذشته جای ونزوئلا را به عنوان بزرگترین تامینکننده نفت این جزیره گرفت، ارسال تانکرها را متوقف کرده است، اگرچه رئیسجمهور مکزیک، کلودیا شینبائوم، نسبت به وقوع یک فاجعه انسانی در این جزیره هشدار داد و ۸۰۰ تن کمک ارسال کرد.
در یک مهمانی در اقامتگاه ایالات متحده در ۲۸ ژانویه، هامر به تحریم ۶۸ساله ایالات متحده علیه این جزیره اشاره کرد و به مهمانان گفت: «کوباییها سالها از محاصره شکایت داشتهاند، اما اکنون محاصره واقعی در پیش است.» او اندکی پس از آن سفری را به شرق کوبا آغاز و کمکهای ایالات متحده را توزیع کرد که در طی آن گروههای کوچکی از معترضان تحت حمایت دولت با او بدرفتاری کردند. اکنون گمان میرود که او برای مذاکره با واتیکان، که به نیرویی جدی در این جزیره تبدیل شده است، به رم برود. عواقب محاصره نفتی ایالات متحده سریعتر از آنچه انتظار میرفت، از راه رسیده و به نگرانیهای دیپلماتها افزوده است. هر سه شرکت هواپیمایی که گردشگران را از کانادا به کوبا میبردند، بهدلیل کمبود سوخت هواپیما در این جزیره، خدمات خود را به حالت تعلیق درآوردند. دو شرکت هواپیمایی روسی نیز به دنبال آنها این کار را کردند. هر پنج شرکت هواپیمایی روند بازگرداندن مسافران را آغاز کردهاند. نیممیلیون کانادایی در سال۲۰۲۵ از کوبا بازدید کردند که تاکنون بزرگترین گروه بوده است. روسها پس از مهاجران کوبایی، سومین دسته از نظر تعداد بازدیدکنندگان هستند.
همزمان با تاثیر فلجکننده محاصره نفتی بر توانایی دولت کوبا در کسب درآمد ارزی، کوباییهای خارج از مناطق دیپلماتیک، خود را برای زندگی بدون سوخت آماده میکنند. یکی از آنها گفت: «این وضعیت دارد شبیه بحران موشکی ۱۹۶۲ میشود. آن موقع هم خورشید میدرخشید و مردم زیر ابری از اضطراب به کارهایشان میرسیدند.» دولت کوبا پیش از این دانشگاهها، مدارس متوسطه و ادارات دولتی غیرضروری را تعطیل کرده و برای حفظ منابع، حملونقل عمومی را محدود کرده است. «آدریان رودریگز سوارز» در دانشگاه هاوانا فیزیک هستهای میخواند. این جوان ۲۲ساله اهل هولگین، شهری در شرق کوبا، است؛ اما در خوابگاه دانشجویی در شرق هاوانا زندگی میکند. به او گفته شده که برای ادامه تحصیل از طریق آموزش از راه دور به خانه برود.
او گفت: «ما این خبر را روز پنجشنبه شنیدیم و از آن زمان، کسانی که میتوانستند رفتهاند. بسیاری از مردم با وسایل شخصی خود به خانه میروند. چیزی که مرا نگران میکند، وضعیت استان من است. اگرچه ایده بازگشت به خانوادهام را دوست دارم، اما تحصیل دشوار خواهد بود. در خارج ازهاوانا، دسترسی به برق بسیار کاهش مییابد.» دیگران برای ابراز نگرانی خود به رسانههای اجتماعی روی آوردهاند. یکی از کاربران کوبایی فیسبوک نوشت: «من در ماه مارس ازدواج میکنم و به من اطلاع داده شده که عروسیهای آن ماه لغو خواهد شد. کسی اطلاعاتی دارد؟» دیگران سعی میکنند کمک کنند. یک راننده موتورسیکلت نوشت: «افرادی که شیمیدرمانی، دیالیز و اورژانس در بیمارستان کالیکستو [درهاوانا] دارند، رایگان سفر میکنند.»
سپس کسانی هستند که به این وضعیت توجه میکنند. مردی در محله «لا لیزا» درهاوانا، مشعلهای آلومینیومی و روی گالوانیزه برای پخت و پز روی هیزم میسازد. با قیمت ۸دلار برای یک مشعل تک شعله و ۱۵ دلار برای یک مشعل دو شعله، ابزارهای او محبوب شدهاند. در همین حال، دیپلماتها در حال برنامهریزی برای ترک آنجا در صورت وخامت سریع اوضاع هستند. یکی گفت: «اگر نتوانیم کار کنیم، فایده حضور ما در اینجا چیست؟» دیگری گفت: «ما آماده و هوشیار هستیم و امیدواریم که عقل سلیم در چند راند بازی پیروز شود.» در مرکز هاوانا، مکانهای پرطرفداری که این شهر را به یکی از محبوبترین مقاصد گردشگری جهان تبدیل کردهاند، در حال خاموشی هستند.
