پیروزی طارق رحمان در انتخابات نشانگر بازتعریف سیاست در بنگلادش است؛
از دزدسالاری تا بلوغ دموکراتیک
«آنوپریتا داس» و «سیف حسنات» در گزارشی برای نیویورکتایمز نوشتند، رحمان در ماه دسامبر وارد داکا، پایتخت بنگلادش شد؛ درحالیکه این کشور برای یکی از مهمترین انتخابات تاریخ خود آماده میشد. این رأیگیری پس از یک انقلاب دانشجویی که خواستار تغییرات اساسی سیاسی بود، انجام شد و رحمان خود را مردی برخاسته از دل مردم جا زد تا حزبش به پیروزی چشمگیری دست یابد.
رحمان وعده داده که به خواستههای جنبش اعتراضی -دموکراسی قویتر، فساد کمتر و فرصتهای بیشتر بپردازد. اما برخی از دانشجویان ابراز نگرانی کردهاند که قدرت در بنگلادش دوباره بین دو خانواده ریشهدار که از زمان استقلال از پاکستان در سال ۱۹۷۱ بر تاریخ این کشور تسلط داشتهاند، در نوسان باشد. رحمان، ۶۰ ساله، پس از انداختن رای خود در صندوق، اظهارات کوتاهی ایراد کرد و متعهد شد که «حزب ملیگرای بنگلادش» به وعده خود برای تغییر عمل خواهد کرد. رحمان درحالیکه افسران پلیس و نیروهای ارتش کسانی را که بیش از حد نزدیک شده بودند، بهعنوان بخشی از یک شبکه امنیتی عظیم در اطراف انتخابات، دور میکردند، گفت: «اگر ما پیروز شویم، اولویت بعدی ما بهبود وضعیت نظم و قانون خواهد بود تا مردم احساس امنیت کنند.»
رحمان قبل از اینکه سوار خودرو شود، گفت: «اگر بتوانیم دولت تشکیل دهیم، از روز اول روی آن کار خواهیم کرد.» روز جمعه، درحالیکه هنوز آرا در حال شمارش بود، مشخص شد که حزب او، با اکثریت آرا، دولت جدید را رهبری خواهد کرد. شکی وجود نداشت که حزب رحمان پیروز خواهد شد؛ زیرا حزب «عوامی لیگ» - حزب شیخ حسینه، نخستوزیر سابق، یک رهبر مستبد که با انقلاب دانشجویی در سال ۲۰۲۴ برکنار شد - از شرکت در انتخابات منع شده بود. «عوامی لیگ» و «حزب ملی بنگلادش» در بیشتر ۵۵سالی که از جدایی بنگلادش از پاکستان و تبدیل شدن آن به یک کشور میگذرد، قدرت را با هم مبادله کردهاند.
حسینه عضوی از دیگر سلسلههای سیاسی بنگلادش است. اینبار حزب مخالف اصلی «حزب ملی بنگلادش»، حزب «جماعت اسلامی» بود که مدتها برای جامعهای مبتنی بر قوانین اسلامی تلاش میکرد؛ اما با ۱۰ حزب دیگر، از جمله «حزب شهروندان ملی» که سال گذشته توسط رهبران انقلاب دانشجویی ایجاد شد، ائتلاف کرد. اگرچه به نظر میرسید که این حزب کرسیهایی را بهدست آورده است، اما ممکن است به اندازه کافی کرسی برای اعمال نفوذ بر «حزب ملی بنگلادش» به دست نیاورده باشد.
رحمان در مصاحبهای با نیویورکتایمز در دفتر خود، چند روز قبل از انتخابات، به نظر میرسید که آماده بازپسگیری میراث خود است. او گفت: «ما بسیار مطمئن هستیم که انشاءالله، دولت بعدی را تشکیل خواهیم داد.» در جریان مبارزات انتخاباتی، رحمان از چالش قرار دادن «حزب ملی بنگلادش»، بهعنوان یک حزب طرفدار تغییر آگاه بود. او مستقیما به خواستههای دانشجویان پرداخت و با شعار «بنگلادش مقدم بر همه چیز» پیامی از شمولیت فرستاد. مانیفست «حزب ملی بنگلادش» منعکسکننده دیدگاه مترقی بسیاری از معترضان دانشجویی برای کشورشان بود، از جمله مشارکت بیشتر زنان در زندگی سیاسی، فرصتهای اقتصادی بیشتر و حاکمیت قانون. رحمان در مصاحبهای گفت که «حزب ملی بنگلادش» پیش از این تحت رهبری مادرش، حزبی برای تغییر بوده است. او وعده داد که این حزب برای توانمندسازی زنان تلاش کند، همانطور که مادرش، خالده ضیا، اولین نخستوزیر زن بنگلادش، نیز چنین کرده بود.
خالده ضیا مورد توجه بسیاری از بنگلادشیها بود. او همچنین بهخاطر تبدیل بنگلادش به یک قطب تولید پوشاک که به رشد اقتصادی کشور کمک کرد، مورد تحسین قرار گرفت. در عین حال، منتقدان گفتند که خانم ضیا قادر به کنترل ظهور افراطگرایی در بنگلادش در اوایل دهه۲۰۰۰ نبود. با این حال، پیروزی «حزب ملی بنگلادش» پرسشهای نگرانکنندهای را برای آینده بنگلادش و آینده انقلاب دانشجویی ۲۰۲۴ که دولت حسینه را سرنگون کرد، مطرح میکند. این انقلاب از ناامیدی دانشجویان از کمبود فرصتهای اقتصادی، فساد گسترده و کاهش آزادیهای سیاسی نشأت گرفت. رحمان و حسینه هر دو فرزندان چهرههای بنیادی در جنگ استقلال بنگلادش در سال۱۹۷۱ هستند.
پدر رحمان، ضیاء الرحمان، اولین رهبر نظامی بنگلادش، «حزب ملی بنگلادش» را در سال۱۹۷۸ تاسیس کرد. پدر حسینه، شیخ مجیب الرحمان، از پدران بنیانگذار بنگلادش محسوب میشود. حسینه پس از پیروزی در انتخابات۲۰۱۴، شروع به تحکیم سلطه خود بر کشور کرد. خانم ضیاء تا زمان مرگش در اواخر دسامبر، با وجود مواجهه با انبوهی از مشکلات قانونی، بهعنوان رئیس حزب ملی بنگلادش خدمت کرد. حسینه، ۷۸ساله، پس از برکناری به هند گریخت و همچنان در آنجاست.
رحمان با چالشهای خاص خود روبهرو بوده است. در مارس۲۰۰۷، ۶ماه پس از آنکه مادرش از قدرت کنارهگیری کرد و دولت نظامی روی کار آمد، پلیس رحمان را به اتهام اخاذی، بهعنوان بخشی از یک اقدام گسترده ضد فساد، دستگیر کرد. او هرگونه تخلفی را انکار کرده است. او در سال۲۰۰۸ بنگلادش را ترک کرد و تا دسامبر گذشته برنگشت. رحمان در پاسخ به این پرسش که آیا از بازگشت به خانه لذت میبرد، گفت: «نه دقیقا» و افزود: «چون چالشهای زیادی را پیش روی خود میبینم.» رأیدهندگان تصمیم گرفتند به خانواده و حزب او فرصت دیگری بدهند.
