اولین انتخابات در روزهای پسا حسینه

بنگلادش علاوه بر انتخابات ۱۲ فوریه، یک همه‌پرسی در مورد «منشور ملی ژوئیه۲۰۲۵» نیز برگزار خواهد کرد؛ سندی که پس از اعتراضات دانشجویی تهیه شده و پایه و اساس حکومت آینده کشور را تعیین می‌کند. دو گروه بزرگ که برای کرسی‌های پارلمانی در سراسر ۳۰۰حوزه انتخابیه کشور رقابت می‌کنند، یکی «حزب ملی‌گرای بنگلادش» (BNP) است که رهبری ائتلافی از ۱۰حزب را بر عهده دارد و دیگری «جماعت اسلامی» (JIB) است که رهبری یک اتحاد ۱۱حزبی، از جمله «حزب شهروندان ملی»(NCP) را بر عهده دارد؛ گروهی که توسط دانشجویانی تشکیل شده است که جنبش ضد حسینه را در سال۲۰۲۴ رهبری کردند. علاوه بر دو بلوک اصلی، «حزب اسلامی آندولان بنگلادش» که از اتحاد تحت رهبری «جماعت اسلامی» جدا شد و «حزب جاتیا»، متحد قدیمی حزب عوامی لیگ حسینه، به‌طور مستقل در انتخابات شرکت می‌کنند.

حزب ملی‌گرای بنگلادش (BNP)

«حزب ملی‌گرای بنگلادش» به رهبری طارق رحمان، پسر خالده ضیا، نخست‌وزیر فقید سابق، به‌عنوان یکی از رقبای اصلی در انتخابات دیده می‌شود. این حزب در سال۱۹۷۸ توسط ضیاءالرحمان، پدر طارق و یکی از چهره‌های برجسته نظامی جنگ استقلال این کشور علیه پاکستان در سال ۱۹۷۱، بر اساس اصول ملی‌گرایی بنگلادشی تاسیس شد. حزب ملی‌گرای بنگلادش به‌عنوان یک حزب سیاسی راست میانه، دهه‌هاست که یک نیروی سیاسی محبوب در این کشور بوده و به طور سنتی قدرت را با حزب عوامی لیگ مبادله کرده است.

به مدت چهار دهه پس از ترور ضیاءالرحمان در سال ۱۹۸۱، خالده ضیا، همسر او، رهبری این حزب را بر عهده داشت. خالده از سال ۱۹۹۱ تا ۱۹۹۶ و دوباره از ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۶ به‌عنوان اولین نخست‌وزیر زن این کشور خدمت کرد. در آن دوره، «جماعت اسلامی» متحد «حزب ملی بنگلادش» بود؛ زیرا آنها با هم علیه حزب عوامی لیگ به رهبری حسینه می‌جنگیدند. پس از بازگشت حسینه به قدرت در سال۲۰۰۹ - او همچنین بین سال‌های ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۱ حکومت کرده بود - حزب ملی بنگلادش به‌دلیل اتهامات فساد با خشم دولت روبه‌رو شد و خالده در سال۲۰۱۸ در دو پرونده مرتبط تحت بازداشت خانگی قرار گرفت. او پس از کناره‌گیری حسینه در سال۲۰۲۴ از همه اتهامات تبرئه شد.

طارق، ۶۰ ساله، از زمان فرار از بنگلادش در سال۲۰۰۸ به‌دلیل آنچه او آزار و اذیت با انگیزه سیاسی می‌نامید، در لندن، زندگی می‌کرد. او در ۲۵دسامبر۲۰۲۵، پیش از مرگ مادرش خالده در ۳۰دسامبر، برای به‌دست گرفتن رهبری حزب ملی بنگلادش وارد داکا شد. به گفته «خانداکار تمهید رجوان»، مدرس مطالعات جهانی و حکومتداری در دانشگاه مستقل بنگلادش، از زمان بازگشت رحمان، حزب ملی بنگلادش سازمان‌یافته‌تر شده است. رجوان می‌گوید که اعتقاد عمومی بر این است که رحمان تنها مردی است که در حال حاضر می‌تواند بنگلادش را با یک «دیدگاه فراگیر» متحد کند.

جماعت اسلامی (JIB)

این حزب در سال۱۹۴۱ توسط سید ابوالعلا مودودی در زمان حکومت بریتانیا در هند تاسیس شد. در سال۱۹۷۱، در طول جنگ استقلال بنگلادش، جماعت از ماندن در کنار پاکستان حمایت می‌کرد و پس از آزادی این کشور، فعالیتش ممنوع شد. اما در سال۱۹۷۹، چهار سال پس از ترور شیخ مجیب الرحمان که برای استقلال بنگلادش جنگیده بود و بسیاری او را پدر بنیان‌گذار این کشور می‌دانند، ضیاء الرحمان، بنیان‌گذار حزب ملی بنگلادش که در آن زمان رئیس‌جمهور این کشور بود، این ممنوعیت را لغو کرد. ضیاء الرحمان نیز در سال ۱۹۸۱ ترور شد. در طول دو دهه بعدی، جماعت به یک نیروی سیاسی مهم تبدیل شد. این حزب در سال‌های ۱۹۹۱ و ۲۰۰۱ از ائتلاف تحت رهبری حزب ملی بنگلادش حمایت کرد.

این حزب در سال ۲۰۱۳ از شرکت در انتخابات منع شد. در ژوئن ۲۰۲۵، دیوان عالی کشور این منع را برداشت و راه را برای شرکتش در انتخابات هموار کرد. شفیق الرحمان، رهبر فعلی آن، ۶۷ساله، بر سازمان‌دهی مجدد حزب به‌عنوان یک رقیب قوی در انتخابات تمرکز کرده است. شفیق الرحمان چندی پیش در یک تجمع انتخاباتی در شهر جمالپور گفت: «این انتخاباتی برای دفن سیاست‌های پوسیده گذشته است.»

اما تجدید حیات حزب او همچنین بحث‌هایی را در مورد اینکه آیا بنگلادش آماده رهبری یک نیروی اسلام‌گرا است، برانگیخته است؛ چراکه برخی نگرانند که این نیرو به دنبال اجرای قوانین اسلامی یا محدود کردن حقوق و آزادی‌های زنان باشد. با این حال، رهبران جماعت اسلامی چنین نگرانی‌هایی را رد کرده و به خبرنگاران گفته‌اند که بر گسترش قدرت انتخاباتی خود تمرکز دارند. دسامبر گذشته، این حزب از اتحاد با «حزب شهروندان ملی»، که توسط رهبران قیام دانشجویی ۲۰۲۴ تاسیس شده بود، و «حزب لیبرال دموکرات»، به رهبری «اولا احمد»، قهرمان جنگ۱۹۷۱، خبر داد. برای اولین بار در تاریخ خود، جماعت اسلامی همچنین یک نامزد هندو، «کریشنا ناندی»، از خولنا، را معرفی می‌کند تا رأی‌دهندگان غیرمسلمان را جذب کند. نظرسنجی «موسسه بین‌المللی جمهوری‌خواهان» نشان داد که اتحاد به رهبری «جماعت اسلامی» با ۲۹درصد آرا، با اختلاف کمی پس از «حزب ملی بنگلادش»، در رتبه دوم قرار دارد.  

حزب شهروندان ملی (NCP)

«حزب شهروندان ملی»، یکی از متحدان جماعت اسلامی، در فوریه ۲۰۲۵ توسط دانشجویانی تشکیل شد که رهبری اعتراضات گسترده در ژوئیه ۲۰۲۴ بر سر سهمیه‌های شغلی دولتی را بر عهده داشتند و در نهایت دولت حسینه را سرنگون کردند. این حزب به رهبری «ناهید اسلام»، ۲۷ ساله، آرمان‌های اعلام‌شده حزب را تضمین «حکومتداری بدون فساد» و اتحاد کشور اعلام کرده است. این حزب می‌گوید که هدفش حفظ آزادی مطبوعات، افزایش نمایندگی زنان در پارلمان و بهبود روابط بنگلادش با کشورهای همسایه مانند هند است. اما این حزب به‌دلیل نداشتن بودجه کافی برای شرکت در انتخابات به تنهایی، با جماعت اسلامی متحد شده است.

دیگر بازیگران کلیدی در انتخابات چه کسانی هستند؟

علاوه بر احزاب سیاسی اصلی، محمد یونس، که در حال حاضر رهبری دولت موقت را بر عهده دارد، و ژنرال واکرالزمان، فرمانده ارتش، نیز از چهره‌های تاثیرگذار در این انتخابات هستند. یونس که پس از برکناری حسینه برای اداره دولت انتخاب شد، به‌عنوان مشاور ارشد کشور، روند انتخابات را تسهیل می‌کند. اما درحالی‌که احزاب سیاسی در حال مبارزه برای انتخابات هستند، یونس بر همه‌پرسی منشور ژوئیه که در همان روز برگزار خواهد شد، تمرکز دارد. پس از برکناری حسینه، یونس در سال ۲۰۲۵ «کمیسیون اصلاح قانون اساسی» (CRC) را تشکیل داد و به دنبال اصلاح حکمرانی در کشور بود. منشور ژوئیه اوج کار کمیسیون مذکور است.

ژنرال زمان نیز یکی از بازیگران کلیدی در انتخابات است. پس از ترور شیخ مجیب الرحمان، رهبر بنیانگذار بنگلادش و رئیس‌جمهور وقت، در سال ۱۹۷۵، این کشور وارد دوره‌ای شد که مشخصه اش کودتا، ضد کودتا و حکومت نظامی بود که باعث تغییر شکل دولت شد. در حال حاضر، ارتش برای قدرت انتخاباتی رقابت نمی‌کند، اما با توجه به خشونت سیاسی که از زمان تحولات ۲۰۲۴ در کشور گسترش یافته است، تمرکز آن بر تضمین نظم و امنیت عمومی در طول انتخابات خواهد بود. ارتش همچنین در حمایت از حزب سیاسی در قدرت یا تصمیم‌گیری در مورد نحوه اداره کشور در طول یک بحران سیاسی نقش دارد.در سپتامبر ۲۰۲۴، پس از اعتراضات علیه حسینه، زمان به خبرگزاری رویترز گفت که «هر اتفاقی بیفتد» از دولت موقت یونس حمایت خواهد کرد، درحالی‌که جدول زمانی برای انتخابات ظرف ۱۸ ماه را نیز ارائه داد و همین او را در مرکز بحث سیاسی قرار داد.