واقع‌گرایی سیاسی همواره منافع ملی و موازنه‌های راهبردی را در اولویت قرار می‌دهد. بنابراین، رویکرد کلان سیاست عربستان معطوف به حفظ ساختار منطقه، ثبات آن، جلوگیری از تشدید بیشتر تنش‌ها و افزایش درگیری‌ها، صرفا در نتیجه اتخاذ مواضع دیپلماتیک نادرست، است. از این رو، این حضور باید در چارچوب پایبندی عربستان به روند نزدیکی دیپلماتیک با ایران بر اساس توافق سال۲۰۲۳ تفسیر شود. این تعهد سیاسی، مستلزم آگاهی دیپلماتیکی است که فاصله‌ای راهبردی، روشن و متوازن را حفظ کند؛ فاصله‌ای که هم پایبندی عربستان به معیارهای دیپلماتیک را نشان دهد و هم منافع راهبردی سیاسی، اقتصادی و امنیتی این کشور را حفظ کند. آشکار است که سیاست عربستان در پی آن است که از شکل‌گیری وضعیتی ژئوپلیتیک پرمخاطره در روابط خود با ایران جلوگیری کند؛ وضعیتی که بتواند بر شکاف میان دو کشور بیفزاید. به نظر من، این رویکرد سعودی از درک عمیق این کشور نسبت به وضعیت سیاسی منطقه ناشی می‌شود؛ منطقه‌ای که با مداخلات خارجی و جنگ‌های مستقیمی از سوی کشورهایی خارج از این حوزه جغرافیایی روبه‌رو است. از این رو، روشن است که عربستان، امروز ترجیح می‌دهد با واقع‌گرایی با ایران تعامل کند، بدون آنکه این تعامل را با تفسیرهای جانبی مرتبط با نتایج یا وضعیت جنگ علیه ایران پیوند بزند.

تحولات سیاسی منطقه نشان داده است که کشورهای منطقه‌ای و حوزه خلیج فارس که با بی‌ثباتی سیاسی مواجه بوده‌اند و تلاش کرده‌اند ثبات را از خارج از منطقه تامین کنند، موفق نبوده‌اند. تامین ثبات از خارج، نظریه‌ای سیاسی است که در طول تاریخ کارآمدی خود را اثبات نکرده است. از این رو، انتظار می‌رود این حضور عربستان در تهران، دیدگاه‌هایی را که معتقدند روابط منطقه با ایران واقع‌گرایانه نیست و باید به سمت اختلاف و عدم توافق سوق داده شود، به چالش بکشد. این یک خطای راهبردی است؛ زیرا تشدید تنش در خلیج فارس، بحران‌ها را با هزینه‌ای سنگین افزایش خواهد داد و به معنای فراهم شدن زمینه اختلافات بیشتر خواهد بود.

روابط کشورهای خلیج‌فارس با ایران تنها از مسیر عربستان، به‌عنوان کشور بزرگ منطقه و سنگ‌بنای نظام منطقه‌ای خاورمیانه، می‌تواند پیش برود. از این رو، عربستان در دوره گذشته برای ایجاد توازن با ایران، به‌عنوان همسایه‌ای در خلیج فارس، تلاش کرده و این امر مستلزم تدوین راهبردی مبتنی بر مهار است؛ راهبردی که احساسات را کنار می‌گذارد و منطقه را در وضعیت ثبات نگه می‌دارد. همه کشورهایی که خواهان تشدید سیاسی با ایران هستند، در عمل توان رویارویی مستقیم با ایران را ندارند؛ از این رو، امروز باید راه‌حل‌های متوازن سیاسی در پیش گرفته شود.

واقع‌گرایی در سیاست عربستان به واقعیتی تبدیل شده است. از این رو، بازیگران موثر منطقه دریافته‌اند که نمی‌توان منافع اسرائیل یا حتی آمریکا را به بهای برهم خوردن ثبات سیاسی و اقتصادی منطقه تامین کرد؛ چرا که ما در منطقه‌ای جغرافیایی زندگی می‌کنیم که در سطح بین‌المللی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین کانون‌های ثبات جهانی شناخته می‌شود و باید از آن حفاظت کرد.

* تحلیلگر سعودی

منبع: روزنامه الریاض/ جهان دیپلماسی