سفرهای دیپلماتیک عراقچی از ایستگاه عراق آغاز شد؛
از تبادل آتش تا رایزنی منطقهای
تبادل آتش با حمله ارتش آمریکا به پنج پست ساحلی در جزیره سیریک آغاز شد که طبق گزارش منابع محلی و صداوسیما، منجر به وقوع انفجار و آسیب به دکلهای مخابراتی در محدوده روستای طاهرویی گشت؛ مقامات آمریکایی این اقدام را پاسخی به حمله روز شنبه ایران به یک نفتکش تجاری عنوان کرده و از تداوم حملات به اهداف متعدد در ایران خبر دادند. در مقابل، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بلافاصله با اعلام وضعیت تهاجمی، هشت پایگاه حیاتی ارتش آمریکا از جمله پایگاه هوایی علیالسالم در کویت و مقر ناوگان پنجم دریایی در بندر سلمان بحرین را هدف قرار داد. همزمان با این تقابل نظامی سنگین، گزارشهای دیپلماتیک از جمله گزارش فایننشال تایمز نشان میدهد که میانجیهای بینالمللی برای جلوگیری از گسترش جنگ و کاهش تنشها، گفتوگوهای فشردهای را با هر دو طرف درگیر آغاز کردهاند تا از خروج کامل وضعیت از کنترل جلوگیری کنند.
در این بین دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا نقض آتشبس را تایید و جمهوری اسلامی ایران را بار دیگر بهرغم امضای یادداشت تفاهم تهدید کرد. پیش از این، ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا موسوم به سنتکام شامگاه شنبه به وقت محلی اعلام کرده بود که نیروهای فرماندهی مرکزی ایالات متحده در تاریخ ۲۷ ژوئن (۶ تیرماه)، به دستور دونالد ترامپ، حملات بیشتری علیه چند هدف در ایران انجام دادند. فرماندهی نیروی دریایی سپاه نیز بامداد یکشنبه هشدار داد که پایگاههای آمریکایی، جهنم را در این روزها تجربه خواهند کرد. فرماندهی نیروی دریایی سپاه پاسداران در صفحه مجازیاش نوشت: «شلیکهای کور آمریکا به سیریک معمای اشراف ما بر تنگه را حل نمیکند اما شلیکهای ما به متخلفان، راه روشن عبور را به باقی شناورها یادآوری میکند.»
تحولات اخیر و تبادل آتش سنگین میان ایران و آمریکا، بیش از آنکه نشانهای از تمایل طرفین برای ورود به یک جنگ تمامعیار و کلاسیک باشد، به نظر میرسد بخشی از «دیپلماسی اجبار» و زورآزمایی نهایی بر سر میز مذاکره است. در واقع، نقضهای پیدرپی تفاهمات نانوشته و حملات متقابل به زیرساختها، به ابزاری برای امتیازگیری در فرآیند نهاییسازی توافق تبدیل شده است؛ به طوری که هر دو طرف تلاش میکنند با تغییر واقعیتهای میدانی، دست بالاتر را در چانهزنیهای سیاسی داشته باشند.
سفر مهم عراقچی
از سوی دیگر و در بعد دیپلماتیک روز گذشته سید عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران راهی عراق شد؛ سفر عراقچی به عراق، نشاندهنده تلاش برای افزودن یک «پیوست امنیتی» به توافق احتمالی با آمریکا است. انتخاب بغداد به عنوان نقطه شروع، بر نقش میانجیگری عراق تاکید دارد و هدف آن، جلب مشارکت کشورهای خلیج فارس برای تبدیل تفاهمات دوجانبه به نظم پایدار منطقهای است.
پیوستن کشورهای عربی به این فرآیند، توافق را از یک سند فنی به یک پیمان جمعی تبدیل میکند که در آن دغدغههای امنیتی همسایگان و مطالبات اقتصادی ایران همزمان دیده شده است. این رویکرد با گره زدن منافع کشورهای منطقه به بقای توافق، به دنبال ایجاد ضمانتهای اجرایی محکمتری است تا از تکرار تنشهای نظامی مشابه بامداد یکشنبه جلوگیری شود. درواقع ایران و عراق این فرصت را دارند که در دوره جدید بازاندیشی در ترتیبات امنیتی منطقه خلیجفارس، نقش بیشتری بازی کنند و از جایگاه سنتی ادراک تهدید برای شورای همکاری خلیج فارس، به جایگاه همکار، شریک و متحد برسند.
در همین راستا فواد حسین، وزیر امور خارجه عراق، در دیدار با وزیر امور خارجه ایران، اعلام کرد که بغداد بهتازگی پیشنهاد میانجیگری میان هشت کشور شورای همکاری خلیج فارس، بههمراه ایران و عراق، را با هدف کاهش تنشها و بازگرداندن ثبات به منطقه ارائه کرده است. در مجموع، سفر عراقچی به عراق را میتوان گامی مهم در مسیر تعمیق همکاریهای دوجانبه، تقویت همگرایی در برابر مداخلات خارجی، مقابله با جنایات رژیم صهیونیستی و ترسیم چشماندازی جدید از نظم منطقهای بر پایه امنیت بومی و همکاریهای درونمنطقهای ارزیابی کرد.
وزیر خارجه ایران با بیان اینکه در دیدار با فواد حسین در ارتباط با ساختار امنیتی منطقه نیز گفتوگو کرده است، اظهار کرد:« جنگ اخیر درسهای زیادی برای کشورهای منطقه داشت و اینکه ما باید رویکرد جدیدی در ارتباط با امنیت منطقه خلیج فارس در نظر بگیریم. این چارچوب جدید باید با حضور کشورهای منطقه و بدون دخالت قدرتهای فرامنطقهای انجام شود و در همین چارچوب از پیشنهاد آقای فواد حسین مبنی بر گفتوگو بین کشورهای شورای همکاری خلیج فارس به علاوه ایران و عراق ترکیب ۶+۲ استقبال میکنیم و با دولت عراق در این زمینه در تماس هستیم.»
