گفتوگوهای ایران و آمریکا وارد فاز فنی میشود؛
ورود مذاکرات به مرحله جدید
این مذاکرات که صبح پنجشنبه با تبادل پیامها آغاز شد و در دو نوبت ادامه یافت، بیش از هر چیز جدیت طرفین و طولانی بودن گفتوگوها را نشان داد. طرفین پس از چند ساعت گفتوگو در محل اقامت دیپلماتیک عمان در ژنو، در نهایت گفتوگوها را در پایان روز خاتمه دادند، اما تاکید کردند که روند مذاکره روز دوشنبه با مسائل فنی در وین ادامه خواهد یافت و پس از آن و کمتر از ۴۸ ساعت دور چهارم مذاکرات برگزار خواهد شد. در خلال این نشستها، طرف آمریکایی همزمان با حفظ ادبیات تهدید به شدت بر خواستههای خود برای تعلیق یا محدود کردن برنامه هستهای ایران تاکید کرد و ایران نیز بر حق غنیسازی صلحآمیز و رفع اصولی تحریمها پافشاری کرد. اصراری که همزمان نشاندهنده اختلافات و در عین حال ترسیم مرزهای توافق احتمالی جدید است.
ارزیابی مقامات ایران و آمریکا از مذاکرات
از سوی ایران، سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه و مذاکرهکننده ارشد، پس از پایان مذاکرات در گفتوگویی با صداوسیما، این دور از مذاکرات را یکی از جدیترین و طولانیترین دورها توصیف کرد و با بیان اینکه در این چند ساعت طولانی و فشرده پیشرفت خوبی داشتیم و وارد عناصر یک توافق در حوزه هستهای و رفع تحریمها شدیم، گفت طرفین در بسیاری از مسائل به جزئیات نزدیک شدند، بدون آنکه از اختلافات فاحش چشمپوشی کنند. او همچنین گزارش داد که قرار است گفتوگوهای کارشناسی فنی از روز دوشنبه در وین با حضور متخصصان و نمایندگان آژانس بینالمللی انرژی اتمی آغاز شود. وزیر امور خارجه همچنین در شبکه ایکس و در گزارشی درباره این دور از مذاکرات با بیان اینکه پیشرفت بیشتری در تعامل دیپلماتیک ما با آمریکا حاصل شده، گفت: «به موازات مسیر سیاسی، تیمهای فنی در روزهای آتی در وین گرد هم خواهند آمد. ماموریت آنها به همان اندازه ماموریت ما حیاتی و مهم است.» از سوی آمریکا هم یک مقام ارشد در گفتوگویی با نشریه آکسیوس گفت که مذاکرات با ایران مثبت بوده است، هرچند جزئیات بیشتری را ارائه نکرد. این ارزیابیهای دوگانه – امیدبخش اما محتاطانه – فضای مذاکرات را بازتاب میدهد: هر دو طرف ادامه دیپلماسی را ترجیح میدهند اما در برخی اصول کلیدی اختلافنظر مشهود وجود دارد.
دو محور اصلی: غنیسازی و رفع تحریمها
در مرکز این مذاکرات دو موضوع مهم قرار دارد؛ غنیسازی اورانیوم و رفع تحریمها. ایالات متحده بر تعلیق فعالیتهای غنیسازی تاکید دارد و خواستار محدودیت شدیدتر و نظارت بیشتر بر برنامه هستهای ایران بهویژه دائمی کردن بند غروب است. برخی گزارشها حتی از درخواست آمریکا برای تعطیلی برخی مراکز غنیسازی و انتقال ذخایر اورانیوم غنیشده خبر دادهاند که به همان مساله برچیدن تاسیسات هستهای باز میگردد. طرف ایرانی، در مقابل، رفع تحریمهای گسترده اقتصادی و مالی و پذیرش حقوق صلحآمیز هستهای خود را عناصر اصلی توافق میداند و تاکید میکند که بدون تضمینهای حقوقی برای منافع اقتصادی، نمیتواند امتیازهای اساسی بدهد. این دو محور، هم در سطح سیاسی و هم در سطح فنی گفتوگوها، محل اصلی چالش بوده و هرگونه توافق نهایی باید راهحلی عملی برای آنها ارائه دهد. البته برخی گمانهزنیها از راهحلها نیز مطرح شده؛ از جمله تعلیق ۳ تا ۵ سال غنیسازی، کنسرسیوم منطقهای، حفظ غنیسازی نمادین و رقیقسازی سوخت و انتقال مرحلهای ۴۰۰کیلوگرم اورانیومهای ۶۰درصد که همگی این موارد بیانگر نقش تعیینکننده آژانس بهعنوان نهاد فنی و همزمان تصمیم سیاسی لحظه آخر است.
نقش تعیینکننده و کلیدی آژانس
اما چرا نقش آژانس در این مذاکرات تعیینکننده است؟ یکی از مهمترین ابعاد مذاکرات، پیوند گفتوگوهای ژنو با نشستهای کارشناسی و نظارتی آژانس بینالمللی انرژی اتمی است. طبق برنامهریزی اعلامشده، از روز دوشنبه ۲ مارس ۲۰۲۶ میلادی همزمان با آغاز نشست فصلی شورای حکام آژانس در وین، گفتوگوهای فنی شروع میشود. این نشستها قرار است به بررسی جزئیات فنی غنیسازی، نظارت و اقدامات شفافسازی بپردازند. حضور رافائل گروسی، مدیرکل آژانس در این جلسات، بهعنوان یک ناظر و تسهیلکننده، به جلوگیری از ابهامات و ایجاد چارچوبی قابل سنجش کمک خواهد کرد. از نگاه ناظران، نقش آژانس در این مقطع کلیدی است، زیرا به مذاکرات جنبه حقوقی و فنی واضحتر میدهد و امکان تدوین اقدامات نظارتی بعد از توافق احتمالی را فراهم میسازد. ایران و آژانس پیشتر و در ۲۲ شهریور سال جاری به توافق قاهره دست پیدا کردند، اما پس از اسنپبک عملا این توافق تعلیق شد و احیای آن با فرمول جدید، عنصر حیاتی هرگونه توافق در هفتههای آینده است.
سفر وزیر خارجه عمان به واشنگتن و دیدار با ونس
در ادامه تحرکات دیپلماتیک پس از مذاکرات ژنو، بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان که نقش میانجی را در گفتوگوها ایفا کرده است، بهطور فوری و غیرمنتظره به واشنگتن آمریکا سفر کرد تا با معاون رئیسجمهور آمریکا، جیدی ونس و دیگر مقامات ارشد دیدار کند. هدف این دیدار، بنابر گزارش رسانههای بینالمللی، رایزنی و هماهنگی بیشتر در مورد مسیر پیش رو در مذاکرات با ایران و جلوگیری از تشدید تنشهای نظامی اعلام شده است. تحلیلگران معتقدند این سفر نشاندهنده آن است که مسقط بر اهمیت نقش خود بهعنوان یک میانجی مستقل و قابلاعتماد تاکید دارد و میکوشد که دیدگاهها را در واشنگتن نسبت به نتایج احتمالی دیپلماتیک تنظیم و تقویت کند.
فضای تهدید، بیم و امید؛ هشدارها و تماسهای منطقهای
در حاشیه مذاکرات، فضای تهدید نظامی با افزایش حضور نظامی آمریکا در خلیجفارس و سخنان صریح برخی مقامات آمریکایی در مورد گزینههای نظامی و همزمان دیپلماسی فعال منطقهای بهوضوح دیده میشود. این تقابل دوگانه تهدید مستقیم و تلاش دیپلماتیک موجب بیم و امید همزمان در منطقه شده است. تهران تاکید دارد که برنامه هستهای خود را صلحآمیز میداند، اما هشدار داده که هرگونه اقدام نظامی آمریکا تبعات گستردهای خواهد داشت. در مقابل، واشنگتن میگوید به دنبال راهحل دیپلماتیک است اما گزینه نظامی هم روی میز است. تماسهای دیپلماتیک با کشورهایی چون عمان، قطر و سایر بازیگران منطقه نیز ادامه دارد و طرفین در آخرین تلاشها به دنبال این هستند که تنش فروکش کند، اما شکافهای عمیق در دیدگاهها هنوز پابرجاست.
فضا از پنجشنبه ژنو تا جمعه واشنگتن، حکایت از یک دیپلماسی سنگین، محتاطانه و در عین حال مهم دارد: مذاکرات روز پنجشنبه نقطهای تعیینکننده در تنشهای فراگیر ایران و آمریکاست. طرفین، گرچه هنوز به توافق نهایی نرسیدهاند، اما همچنان و در ظاهر مسیر ادامه دیپلماسی، همراه با نقش آژانس بینالمللی انرژی اتمی، کارشناسان فنی و میانجیگری عمان را برای عبور از موانع پیش رو ترجیح میدهند.
