گفتوگوهای هستهای وارد فاز فنی میشود؛
۶ تابلو از مذاکرات ژنو
وزیر خارجه عمان وارد واشنگتن شد
عکس: AFP
حضور گروسی؛ نقطه امیدواری مذاکرات
شبکه الجزیره طی گزارشی با اشاره به نشست اخیر میان نمایندگان ایران و آمریکا در ژنو عنوان کرد که در مقطع فعلی به نظر میرسد که همچنان میتوان به حلوفصل مسالمتآمیز اختلافها تاحدی امیدوار بود. این رسانه به تاریخ ۲۶ فوریه طی گزارشی عنوان کرد که نمایندگان هر دو طرف از «پیشرفت» در مذاکرات خبر دادند، اما در عین حال مشخص نیست که اجماع مشخصی برای جلوگیری از وقوع درگیری فراگیر در خاورمیانه شکل گرفته یا خیر. در ادامه این گزارش آمده است: «جزئیات چندانی پس از برگزاری نشست روز پنجشنبه مخابره نشده است، هرچند که حضور رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، در این مذاکرات حاکی از جدیت موجود در نشست برای یافتن راهحلی عملی بود.»
الجزیره در ادامه عنوان کرد: «اختلافها میان طرفین بر سر برنامه موشکی ایران و میزان و شکل غنیسازی اورانیوم این کشور همچنان به قوت خود باقی است. آمریکا بارها تاکید کرده که غنیسازی صفر در راس خواستههایش قرار دارد، خواستهای که ایران البته حاضر نیست آن را بپذیرد. این در حالی است که طی روزهای منتهی به مذاکرات ژنو، اظهارات تهدیدآمیز مقامات آمریکایی علیه ایران، بهویژه از سوی دونالد ترامپ رئیسجمهور ایالات متحده، شدت گرفت. ترامپ مدعی شد که موشکهای بالستیک ایران میتوانند اروپا و آمریکا را هدف قرار دهند، ادعایی که البته کارشناسان حوزه نظامی نسبت به آن ابراز تردید کردهاند.»
اختلاف بر سر مسائل بنیادین
از سوی دیگر، روزنامه گاردین نیز طی گزارشی به نشست اخیر ژنو پرداخت و عنوان کرد که بهرغم آنکه این مذاکرات نتیجهای منفی در پی نداشته، اما همچنان نمیتوان با قطعیت اعلام کرد که واشنگتن و تهران توانستهاند به زمینهای مشترک و قطعی برسند. گاردین در ادامه عنوان کرد: «همچنان این احتمال که طرفین نتوانند از وقوع درگیری نظامی جلوگیری کنند وجود دارد. این مساله بهویژه از آن جهت اهمیت دارد که مسائل بنیادین میان دو طرف، دستکم تا به اینجای کار، همچنان لاینحل باقی مانده است.» گاردین همچنین عنوان کرد که کوتاهی جلسه دوم مذاکرات اخیر در وین که غروب روز پنجشنبه برگزار شد به نظر برخی نشانه چندان امیدبخشی نبود، بهویژه با در نظر گرفتن این نکته که جلسه اولیه که ظهر پنجشنبه برگزار شد، زمانی بسیار طولانی به درازا کشید. از سوی دیگر، باید در نظر گرفت که مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، نیز اخیرا عنوان کرده که مخالفت تهران با گنجاندن برنامه موشکهای بالستیک ایران در مذاکرات با واشنگتن مشکلی است که هنوز حلوفصل نشده است.
گاردین در ادامه نوشت: «این در حالی است که فشارهای داخلی در آمریکا برای جلوگیری از وقوع یک درگیری نظامی بالا گرفته است. همزمان با نگرانیها از احتمال حمله نظامی ترامپ به ایران، برخی نمایندگان کنگره آمریکا میگویند بهزودی قطعنامه موسوم به اختیارات جنگی ایران را برای محدود کردن اختیارات ترامپ برای آغاز یک جنگ جدید علیه ایران، برای رایگیری به صحن میآورند. از سوی دیگر، بنا به آخرین نظرسنجی آسوشیتدپرس، ۵۶ درصد از آمریکاییها به تصمیمهای ترامپ درباره اعزام نیروهای نظامی به خاورمیانه اعتماد ندارند.»
محدود شدن گزینههای ترامپ
شبکه سیانان هم طی گزارشی عنوان کرد که به نظر میرسد دونالد ترامپ، حین تلاش برای نگه داشتن گزینههای خود در برابر ایران، در حال مشاهده محدودتر شدن این گزینههاست. سیانان نوشت: «پس از سومین دور مذاکرات در ژنو که با توافق ظاهری برای برگزاری یک جلسه در سطح فنی دیگر در وین هفته آینده پایان یافت، کاخ سفید باید ارزیابی کند که آیا دیپلماسی مجدد نتیجهای در پی خواهد داشت یا باید به گام غیرقابل پیشبینی و احتمالا وحشیانه جنگ دست بزند.» بنا به گزارش سیانان، از لحاظ نظامی، سیگنالهای ایالات متحده واضح است، چراکه استقرار فعلی نیروها در منطقه احتمالا بزرگترین تجمع نیروی هوایی و دریایی در خاورمیانه از زمان حمله به عراق در سال ۲۰۰۳ است.
در ادامه این گزارش آمده است: «این حرکت نه غیرمشخص است و نه بیهدف؛ بلکه هدف آن این است که تهران ببیند ترامپ جدی است و صبر محدود او برای یک نتیجه مذاکرهشده با نیروی قابلتوجهی پشتیبانی میشود. اما این بدان معنا نیست که رئیسجمهور ایالات متحده ناگهان قادر به انجام هر کاری است. ایالات متحده اولویت را به دیپلماسی داده است. این موضوع اهمیت دارد، چراکه بمبارانهای قبلی تاسیسات هستهای ایران برخلاف اظهارات سال گذشته ترامپ که گفته بود برنامه هستهای نابود شده است، بهوضوح نتوانستهاند موثر باشند.»
بنا به گزارش سیانان، احتمالا کاخ سفید معتقد است که یک راهحل دیپلماتیک میتواند به اهداف مطلوبش نزدیکتر باشد: توافق قابل اطمینان با ایران بدون سلاح هستهای و پذیرش بازرسیهای غیرنظامی که قبلا انجام داده است. این در حالی است که بنا به گزارش سیانان، گزینههای نظامی ترامپ بیشتر شبیه چیزی کوتاه و هدفمند است، اما این نیز خطر استراتژیک به همراه دارد. استفاده از تنها بخشی از نیروی اعزامی ممکن است نشان دهد که تمایل ترامپ به درگیری محدود است و قدرت بازدارندگی ایالات متحده در منطقه را کاهش دهد.
موانع توافق
روزنامه فایننشال تایمز به تاریخ ۲۷ فوریه طی گزارشی عنوان کرد که نگاه مقامات آمریکایی به ایران و همچنین تاریخ اساسا برآمده از نوعی اشتباه استراتژیک است. این روزنامه انگلیسی در گزارشی به قلم کیم گاتس، عنوان کرد که ابهام و تناقض بخشی مهم از سیاست خارجی آمریکا در قبال ایران بوده است. از یک سو، ویتکاف از تمرکز مذاکرات بر برنامه هستهای ایران سخن میگوید. اما مارکو روبیو تاکید دارد که زرادخانه موشکهای بالستیک ایران نیز روی میز مذاکرات است و فعالیتهای ایران در سراسر خاورمیانه باید بخشی دیگر از گفتوگوها باشد.
فایننشال تایمز افزود: «این امر ماهیت خواستههای ایالات متحده از ایران را مبهم میکند. از سوی دیگر، مشخص نیست که آیا کسی چون بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، توافق فراگیر با ایران را خواهد پذیرفت یا خیر. همچنین باید در نظر داشت که دولت فعلی آمریکا درک چندان دقیقی از ماهیت مفاهیمی چون جنگ و صلح ندارد؛ در سال ۱۹۹۹، اسلوبودان میلوشویچ، رهبر یوگسلاوی، پس از ۷۸روز بمباران مداوم ناتو تسلیم شد و برخی معتقدند که این یک توافق اجباری بود تا یک تسلیم. در مورد حماس در غزه و حزبالله در لبنان، آنها هرگز پرچم سفید تسلیم را تکان ندادند، بلکه با آتشبس موافقت کردند. در این ساختار، ایدئولوژی و بقا در محاسبات نقشی اساسی دارد.»
در ادامه این گزارش آمده است: «تهران نیز قرائت خاص خود را از تاریخ و تسلیم شدن دارد که میتواند محرک استراتژی مذاکره فعلی آن باشد. از دیدگاه تهران، این ایالات متحده است که سابقه عقبنشینی زیر آتش را دارد، چه در ویتنام و چه در بیروت، جایی که رونالد ریگان پس از بمباران پادگانها و سفارت آمریکا در سال ۱۹۸۳ توسط پیشاهنگان حزبالله، تفنگداران دریایی ایالات متحده را عقب راند.»
فاصله زیاد با توافق فراگیر
شبکه سیبیاس نیز در گزارشی با بررسی گزینههای موجود در قبال پرونده ایران و آمریکا عنوان کرد که گرچه درحالحاضر مذاکرات ادامه داشته است، اما نمیتوان انکار کرد که اختلافها و تضاد منافع میان دو طرف همچنان به قوت خود باقی است. صنم وکیل، معاون برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در اندیشکده چتمهاوس، در این رابطه عنوان کرد: «تهران و واشنگتن هنوز فاصله زیادی با یک توافق فراگیر دارند. بنابراین نمیتوان گفت که احتمال حمله نظامی از دستور کار خارج شده است.» وی در ادامه گفت: «درباره مسائلی چون غنیسازی، درصد آن و حتی محل انجام آن اختلافنظر جدی وجود دارد؛ این مسائل بهراحتی حلوفصل نخواهند شد و به نظر میرسد آرایش نظامی فراگیر آمریکا در منطقه حاکی از آن بوده که ترامپ علاقهای به صبر و بردباری ندارد.»
از سوی دیگر، ناو هواپیمابر جرالد فورد، بزرگترین و پیشرفتهترین ناو هواپیمابر نیروی دریایی ایالات متحده، روز جمعه ۲۷ فوریه به سواحل اسرائیل رسید. وزارت خارجه چین نیز روز جمعه افزایش حضور نظامی آمریکا در آسیا را باعث تضعیف صلح و ثبات در این قاره توصیف کرد. مائو نینگ، سخنگوی این وزارتخانه، در نشستی خبری توضیح داد: «افزایش حضور نظامی آمریکا در آسیا و اقیانوسیه، صلح و ثبات منطقهای را تضعیف میکند.»
در عین حال، خبرگزاری دولتی شینهوا نیز روز جمعه گزارش داد که چین به دلیل وضعیت امنیتی و در میان افزایش تنشها بین واشنگتن و تهران، به شهروندان خود توصیه کرده است از سفر به ایران خودداری کرده و از آنهایی که در این کشور هستند خواسته است در اسرع وقت تخلیه شوند. البته چین تنها کشوری نبود که چنین هشداری را صادر کرده است. حساب راهنمای سفر دولت کانادا در شبکه ایکس هشدار داد که درگیریها در منطقه ممکن است با هشداری کوتاه یا حتی بدون هشدار از سر گرفته شود و از شهروندان کانادایی خواست در صورت امکان ایران را ترک کنند. دولت کانادا همچنین از اتباع خود خواست مدارک سفرشان را بهروز نگه دارند و در صورت نیاز به ماندن در محل امن، ذخایر کافی از اقلام ضروری در اختیار داشته باشند.
مصالحه بر سر ذخایر
از سوی دیگر، شبکه اسکای نیوز طی گزارشی عنوان کرد که این احتمال وجود دارد که ایران و آمریکا بر سر ذخایر هستهای به سازش نزدیک شوند و بررسی احتمال توافق عدم تجاوز نیز در دستور کار طرفین قرار دارد. اسکای نیوز در این رابطه مدعی شد: «منابع آگاه اعلام کردهاند که در مذاکرات ژنو ایران پیشنهاد داده است هرگز مواد هستهای را ذخیرهسازی نکند و ذخایر فعلی خود را به نزدیک به صفر کاهش دهد و در ازای آن، خواستار لغو تحریمها شده است.» در نهایت، به نظر میرسد سایهروشن مذاکرات میان ایران و آمریکا همچنان ادامه داشته باشد و باید منتظر ماند و دید که طی برگزاری نشستهای فنی آتی در وین چه نتایجی به دست خواهد آمد.
ورود مذاکرات به مرحله جدید
