اخذ عوارض ۵ یورویی از گردشگران خارجی چه عواقبی دارد؛
خواب بد برای توریسم خارجی
استدلال موافقان این عوارض این است که چنین رویهای در سایر کشورها نیز سابقه دارد، نمونه آنها در اسپانیا یا ایتالیا! با این حال آنچه نمایندگان مجلس به آن توجه ندارند، مجموعه دلایلی است که کشورها بنا به آنها اقدام به دریافت عوارض میکنند. اولین مورد از این دلایل میتوان به کنترل گردشگر اشاره کرد. کشورهایی مانند اسپانیا یا ایتالیا در برخی شهرها که با گردشگری انبوه مواجهند برای کنترل جمعیت توریستها، دریافت عوارض را مدنظر قرار دادهاند. حفظ محیطزیست دومین دلیل برای پرداخت عوارض است تا با محدود کردن تعداد توریستها لطمه به طبیعت را کاهش دهند. سومین مورد تقویت زیرساختها و آخرین مورد درآمدزایی است. با این حال درباره ایران به نظر میرسد طراحان این ایده، آخرین مورد برایشان اولویت داشته است. زیرا ایران نه تنها با چالش گردشگری انبوه ورودی مواجه نیست، بلکه در این زمینه به حداقلها هم نزدیک نشده است. کارشناسان بارها عدد ۷میلیون اعلامی متولی گردشگری را زیر سوال برده و عدد واقعی را زیر دو میلیون نفر میدانند. به این ترتیب با همین استدلالها بقیه موارد جز درآمدزایی منتقی میشود. با در نظر گرفتن مجموع این استدلالها به نظر میرسد خوابی که برای دریافت درآمد از عوارض دیده شده، در عالم واقع تعبیر نخواهد شد، مگر اینکه چالشهای پیش روی توریسم ایران برداشته شود.
مهسا مطهر، کارشناس گردشگری در همین زمینه در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» با اشاره به اینکه دریافت عوارض یا مالیات از گردشگران در برخی از کشورها رایج است. میگوید: برای مثال، در ایتالیا یا اسپانیا مالیات اقامت دریافت میشود تا با پدیده گردشگری انبوه مقابله کنند. یا در کشور بوتان سیاست متفاوتی اتخاذ شده و برای مدیریت تعداد گردشگران، مبلغی حدود ۲۰۰ دلار برای اقامت تعیین کردهاند تا بازار هدف به سمت گردشگران لوکس هدایت شود. اما مساله اینجاست که آن کشورها در شرایط رقابت گردشگری حضور دارند؛ یعنی تقاضای بالا دارند و میخواهند آن را مدیریت کنند. سوال این است که آیا ما هم در چنین موقعیتی هستیم؟ به گفته مطهر، طبق اعلام وزارت گردشگری، سالانه حدود ۷میلیون گردشگر وارد کشور میشوند. او اضافه میکند: اگر هر نفر ۵ یورو پرداخت کند، رقمی در حدود ۳۵میلیون دلار درآمد ایجاد میشود. اما پرسش اصلی این است که این عدد تا چه اندازه مستند و قابل اتکاست؟ و مهمتر از آن، این منابع قرار است دقیقا کجا هزینه شود؟
این کارشناس گردشگری میگوید: تجربه گذشته نشان میدهد مبالغی که از محل عوارض مختلف دریافت شده، لزوما به توسعه زیرساختهای گردشگری اختصاص نیافته است. حتی در مواردی، حقوق پایگاههای میراث فرهنگی با تاخیر پرداخت شده. همچنین قبلا اعلام شد افزایش عوارض خروج از کشور به توسعه گردشگری اختصاص مییابد، اما مشخص نیست این منابع دقیقا چگونه هزینه شدهاند. او با بیان اینکه در حال حاضر ما با چالشهای اساسیتری در توریسم ایران مواجهیم، میافزاید: از جمله این مسائل میتوان به مواردی مانند دسترسی به اینترنت، امنیت، دیپلماسی و زیرساخت که باید سیاستگذار برای آنها اقدامات لازم را انجام دهد، اشاره کرد.
مطهر معتقد است مساله مهمتر از دریافت عوارض، شفافیت است. او میگوید: اگر فرض بر ورود ۷میلیون گردشگر و تحقق ۳۵میلیون دلار درآمد باشد، این منابع دقیقا صرف چه برنامهای خواهد شد؟ آیا در قانون، محل هزینهکرد آن مشخص شده است؟ اگر این پیشبینیها محقق نشود، چه سازوکار پاسخگویی وجود دارد؟ او میافزاید: چالش اصلی گردشگری ما امروز نه رقم ۵ یورو، بلکه نبود برنامهریزی منسجم، ضعف در زنجیره تامین خدمات و فقدان مدیریت یکپارچه مقاصد است. تا زمانی که این مسائل حل نشود، اضافه یا حذف چنین عوارضی تاثیر تعیینکنندهای بر وضعیت گردشگری کشور ندارد.
