عضو هیات علمی دانشگاه تهران چارچوب گفتوگوهای ایران و آمریکا را تشریح کرد؛
ابتکار عمل تهران در میز مذاکرات
این چارچوبی که الان برای مذاکرات تعریف کردهاند، چه تفاوتی با چارچوب مذاکرات پیش از جنگ دارد؟
چارچوب مذاکراتی در معنای خطوط قرمز چندان جدید نیست، اما به نظرم طرحی جدید از سوی ایران مطرح است و بهنوعی ابتکارعمل در این دور از مذاکرات به دست ایران است. وجود مبنای واقعی و غیرشعاری مذاکره به طوری که برای طرف مقابل نیز جذاب و ارضاکننده باشد همواره بسیار موثرتر از صرف ابراز موضع، شعار و واکنش به مواضع طرف مقابل است.
آیا در این دور از مذاکرات، صرفا تمرکز بر مساله هستهای مدنظر هر دو طرف است؟
ممکن است در چشمانداز و در صورت پیشرفت صحیح مذاکرات، موارد دیگری از اختلافنظرهای فیمابین که طرفین آمادگی گفتوگو درباره آن را داشته باشند نیز در دستور قرار گیرد، ولی درحالحاضر و در مذاکرات جاری مباحث متمرکز بر موضوع هستهای است.
در این دور از مذاکرات، نگاه ترامپ به مذاکرات چه تفاوتی با ادوار پیشین دارد؟
نگاه دونالد ترامپ تغییر زیادی نکرده ولی بههرحال او بیش از گذشته با واقعیتهای روی زمین مواجه شده است. حتما عدم توفیق در فروپاشی نظام سیاسی ایران به انواع روشها، بر منظر و نگاه او تاثیر گذاشته است.
آیا اینکه کشورهای اروپایی در این مذاکرات به بازی گرفته نشدهاند، به سود گفتوگوهاست؟
تفاوت چندانی ندارد، چون اروپا در حال حاضر ابتکار عمل قابلاعتنایی در برساخت سیاست بینالملل ندارد. گلوگاه اصلی آمریکاست که در صورت حل مساله با این کشور، اروپا همراه خواهد بود. البته باید مراقب خراب کردن شرایط توسط اروپاییها باشیم.
نگاه کشورهای منطقه، شامل کشورهای حوزه جنوب خلیج فارس، به مذاکره و منازعه احتمالی بین تهران و واشنگتن را چطور میبینید؟
کشورهای منطقه نوعا موافق عدم ایجاد تنش مدام و فعال هستند. اما در صورت جنگ، اولویتشان آسیب نخوردن خودشان است. بنابراین اولویت اولشان، عدم بروز تنش و اولویت دومشان آسیب نخوردن خودشان در صورت جنگ و اولویت سوم، طولانی نبودن جنگ است.
فکر میکنید با توجه به جمیع مسائل این مذاکرات باید سریع یعنی در اسرع وقت به نتیجه برسد؟
باید در مراحل اول به یک تفاهم اولیه رسید. البته قالبهای آن ممکن است چارچوب مشترک یا بیانیه یا تفاهمنامه باشد. ولی شخصا فکر میکنم اگر توافق سیاسی باشد بهتر است. البته به طور کلی در صورت پیش رفتن سازنده این توافق اولیه ظرف چند ماه، مثلا ۶ ماه، ممکن است بتوان به توافق نهایی دست یافت.
فکر میکنید در صورت توفیق مذاکرات، چه تحریمهایی لغو شود؟
این مساله به میزان قابلتوجهی به روند مذاکرات بستگی دارد. اولویت پیشرفت کار علیالقاعده در ابتدا اعلام و تثبیت اراده سیاسی طرفین است، سپس رفتن به سمت تبدیل امتیازهایی در قبال شفافیت و کاهش ریسک و آستانه برساخته هستهای، تهدیدهای متقابل و سپس تحریمهای شورای امنیت. نهایتا میتوان با پیش رفتن کار و در قبال بخش دیگری از تهدیدزدایی هستهای، روی تحریمهای ثانویه متمرکز شد.
آیا مذاکرات صرفا به پرونده هستهای محدود باقی میماند؟
همانطور که عرض شد تا اینجا مذاکرات بر موضوع هستهای متمرکز است. البته حل موفقیتآمیز مساله ممکن است طرفهای مذاکراتی را ترغیب کند تا برخی از اختلافهای فیمابین را که هر دو آماده گفتوگو در موردشان هستند، در دستورکار قرار دهند.
دو طرف تا کجا حاضر به عقبنشینی از مواضع حداکثری خود در بحث غنیسازی و تحریمها هستند؟
مسائل اصل غنیسازی؛ حق غنیسازی، اقدامات فنی غنیسازی و چگونگی غنیسازی با هم متفاوت هستند. ممکن است برای حفظ اصل و حق غنیسازی، بتوان روشهای میانهای پیشنهاد کرد و طرفین ضمن ابراز مواضع خود، در شنیدن طرف مقابل و گزینههای میانجی سنجیده عمل کنند.
با فرض رسیدن به توافق، آیا تهدید و حتی گزینه نظامی محدود همچنان در دستورکار ترامپ خواهد بود؟
خیر، روحیه ترامپ به نحوی است که دفاع از آنچه خودش دستاورد خودش میداند، برایش بسیار مهم است. بنابراین در صورت رسیدن به توافق با ترامپ، نه خودش آن را بر هم خواهد زد و نه دیگری. بنابراین تهدید نظامی و غیره میتواند تا حد زیادی بلاموضوع باشد.
سناریوهای آینده مذاکرات را چطور میبینید؟
به نظرم مذاکرات در صورتی پیشرفت خواهد کرد که صحبتها روی یک متن میانه ادامه یابند و نه تکرار مواضع.
