راهآهنی که ایران را به بازیگر محوری در «کریدور میانی» تبدیل میکند؛
بازی بزرگ ترانزیت در قفقاز
به گزارش «دنیای اقتصاد»، کریدورهای تجاری در کنار تسهیل تجارت، موجب تحکیم روابط راهبردی کشورهای ذینفع با کشورهای واقع در مسیرهای کریدوری نیز میشود؛ بهگونهای که امنیت، ثبات و توسعه زیرساختهای کشورهای میزبان مسیر، برای ذینفعان در اولویت قرار میگیرد. موقعیت جغرافیایی ممتاز ایران موجب شده، مقرون بهصرفهترین شاخه کریدورهای شمال–جنوب و شرق–غرب از خاک ایران عبور کنند؛ چرا که شاخههای عبوری از ایران بهدلیل پیوستگی خشکی، نیازی به ترانشیپ کالا ندارند. مقصود از ترانشیپ، انتقال کالاها یا مسافران از یک وسیله نقلیه به وسیله نقلیه دیگر در طول مسیر است.
اما دیگر شاخههای این کریدورها یا مسافت بیشتری دارند و یا باید یک یا دوبار در بنادر ترانشیپ شوند. بنابراین اگر زیرساختهای کریدورهای شمال–جنوب و شرق–غرب ایران تکمیل و بهطور گسترده بهرهبرداری شود، بهدلیل صرفه اقتصادی، عمده ترانزیت از مسیر ایران انجام میشود و روابط کشورهای ذینفع بهویژه روسیه، هند، چین و برخی از کشورهای همسایه با ایران تحکیم یافته و در کنار تامین منافع اقتصادی، موجب توسعه روابط سیاسی و امنیتی با آنها نیز میشود.
در این میان، یکی از شاخههای کریدور شرق-غرب، کریدور میانی است که هدف آن اتصال اروپا به چین از مسیر آسیای مرکزی-دریای کاسپین-قفقاز -ترکیه است. به این منظور سرمایهگذاری گسترده در این مسیر اکنون ۱۵میلیون تن است که تا سال ۲۰۳۰ به ۲۵میلیون تن در سال خواهد رسید. با اینکه هدف اصلی چین از ایجاد این شاخه در ذیل کریدور شرق-غرب خود، تنوعبخشی و افزایش ظرفیت ترانزیتی است، بهلحاظ هزینه و زمان نسبت به شاخه عبوری از ایران توجیه اقتصادی ندارد؛ چرا که اولا، مسافت شاخه میانی ۱۰۰۰ کیلومتر بیشتر از شاخه عبوری از ایران است؛ ثانیا، ترانشیپ کالا در دریای کاسپین هزینه، زمان و ریسک ترانزیت را افزایش میدهد. با اینحال ایران میتواند با احداث راهآهن جلفا - کلاله به کریدور میانی متصل و ضمن حفظ مزیت تنوع مسیر و افزایش ظرفیت ترانزیت برای چین، خود نیز از منافع اقتصادی و سیاسی این شاخه از کریدور شرق-غرب بهرهمند شود.
در واقع از آنجا که زمان و هزینه، دو رکن تعیینکننده ترانزیت محسوب میشوند، در صورت احداث راهآهن کلاله–جلفا، صاحبان کالا و فورواردرها (شرکتهای حملونقل بینالمللی) بهجای استفاده از مسیر جمهوری آذربایجان-گرجستان و نیز مسیر موسوم به ترامپ در قفقاز جنوبی، مسیر کوتاهتر و مقرونبهصرفه ایران را برمیگزینند. در این حالت، بار از خاک ایران بهطور مستقیم به ترکیه منتقل خواهد شد. همچنین با احداث راهآهن چشمهثریا و کوتاهتر شدن مسیر، ایران مزیت بیشتری مییابد و مسیرهای دیگر اقتصادی نخواهند بود. ازاینرو، ضرورت دارد احداث خطآهن کلاله–جلفا در اولویت پروژههای اجرایی دولت قرار گیرد. این پروژه میتواند به منزله آزمونی برای جدیت دولت در تحقق وعدههای ترانزیتی تلقی شود؛ وعدههایی که اخیرا رئیسجمهور در همایش ایرانکریدور ۲۰۲۶ به تفصیل به آنها پرداخت.
