سرمایهگذاران در شرایط جنگ، داراییهای خود را نقد میکنند
فرار سرمایه از دو پناهگاه
علی عبدالمحمدی: تداوم شرایط جنگی و اختلال در فعالیتهای اقتصادی، رفتار سرمایهگذاران در بازارهای مالی را به طور محسوسی دستخوش تغییر کرده است. بررسی جریان نقدینگی در صندوقهای سرمایهگذاری نشان میدهد که اولویت نخست بسیاری از خانوارها در مقطع کنونی، نه کسب بازدهی بلکه تامین نقدینگی برای گذران زندگی است. خروج پول حقیقی از صندوقهای درآمد ثابت پس از چندین روز ورود مستمر، در کنار تداوم خروج سرمایه از صندوقهای طلا، گواهی بر افزایش فشار نیار به نقدینگی در سطح جامعه است؛ فشاری که ریشه در رکود کسبوکارها، تعدیل نیرو و کاهش درآمد خانوارها دارد. در این میان، حتی ابزارهایی که به طور سنتی بهعنوان پناهگاه امن سرمایهگذاران شناخته میشوند نیز از موج برداشت سرمایه در امان نماندهاند.
همزمان، بخشی از سرمایهها به سمت گزینههای جایگزین نظیر صندوقهای نقره حرکت کرده، هرچند این جابهجایی نیز نتوانسته تصویر کلی خروج نقدینگی از بازار را تغییر دهد. در چنین فضایی، تجربه توقف طولانیمدت معاملات سهام و محدود شدن دسترسی به داراییها، بیش از گذشته اهمیت مدیریت ریسک و تنوعبخشی به سبد سرمایهگذاری را برجسته کرده است؛ موضوعی که اکنون از یک توصیه نظری، به ضرورتی عملی برای مواجهه با شرایط بحرانی تبدیل شده است.
صندوقهای درآمد ثابت
پس از 8 روز متوالی که صندوقهای درآمد ثابت با ورود پول حقیقی همراه بودند؛ در معاملات روز گذشته، این صندوقها با خروج پول حقیقی همراه شدند. ماحصل معامله 32 هزار و 795میلیارد تومان واحد صندوق درآمد ثابت، خروج 114میلیارد تومان پول حقیقی از گردونه معاملات این صندوقها بود. صندوقهای درآمد ثابت در روز یکشنبه، پانزدهمین روز معاملاتی خود را تجربه کردند؛ در این 15 روز، 13 هزار و 358میلیارد تومان پول حقیقی وارد صندوقهای درآمد ثابت شده است. در گزارشهای قبلی اشاره شد که به دلیل ماهیت بدون ریسک صندوقهای درآمد ثابت، در روزهای گذشته افراد تصمیم گرفتند که نقدینگی خود را در این صندوقها نگهداری کنند.
اما خروج پول روز گذشته از این صندوقها نشان میدهد که چقدر تقاضا برای نقدینگی از پرتفویها در شرایط کنونی بالا است که حتی صندوقهای درآمد ثابت نیز با خروج پول حقیقی همراه میشوند. با توجه به شرایط جنگی، بسیاری از کسب و کارها با تعدیل نیروی گسترده، سال جدید را آغاز کردهاند و برخی از شرکتها نیز در حالت تعطیل و نیمه تعطیل به سر میبرند. این موضوع موجی از بیکاری و سختی زندگی را وارد خانوارها کرده است و در نتیجه، افراد ترجیح میدهند برای گذر از شرایط کنونی، از سرمایهگذاریهای خود (صندوقهای درآمد ثابت و صندوقهای طلا) استفاده کنند.
صندوقهای طلا
خروج پول از صندوقهای طلا نیز همچنان ادامهدار است و این صندوقها برای یازدهمین روز متوالی با خروج پول حقیقی همراه شدند. ماحصل معامله بیش از 6 همت واحد صندوق طلا میان سرمایهگذاران، خروج 971میلیارد تومان پول حقیقی از 30 صندوق طلای حاضر در بازار بود. در 11 روز معاملاتی که صندوقهای طلا در دوران جنگ فعال بودهاند؛ حدود 9 هزار و 845میلیارد تومان پول حقیقی از این صندوقها خارج شده است. همانطور که در گزارشهای قبلی دنیای اقتصاد نیز اشاره شد، تامین نقدینگی برای خرید مایحتاج ضروری و ترس از توقف مجدد معاملات این صندوقها، دو عاملی است که سرمایهگذاران حقیقی را به فروش واحدهای صندوقهای طلا ترغیب میکند.
در پایان معاملات روز گذشته، از مجموع 30 صندوق طلای حاضر در بازار، همچنان 28 صندوق دارای حباب منفی بودند و تنها 2 صندوق حباب مثبت داشتند. این موضوع، همچنان فشار عرضه را در معاملات صندوقهای طلا یادآور میشود. نکته دیگری که در خصوص صندوقهای طلا وجود دارد؛ به سی و یکمین صندوق طلای بازار با نام میراث مرتبط است که در بیست و هفتم بهمن ماه پذیرهنویسی شد و همچنان به دلیل شرایط جنگی باز نشده است. با وجود این که اکثر صندوقهای طلا بازه زمانی کمتر از یک ماه را میان فرآیند پذیرهنویسی و بازگشایی طی میکنند؛ اما وقوع جنگ در نهم اسفندماه سال گذشته، این زمان را برای صندوق تازه تاسیس بازار به تعویق انداخته است و این صندوق با وجود گذشت حدود 50 روز از زمان پذیرهنویسی، همچنان بازگشایی نشده است.
صندوقهای نقره
صندوقهای نقره در روز گذشته برای هفتمین روز متوالی با ورود پول حقیقی همراه شدند. روز گذشته، 187میلیارد تومان واحد صندوق نقره معامله شد و در نتیجه، 55میلیارد تومان پول حقیقی وارد صندوقهای نقره شد. با وجود ورود پول به این صندوقها در روزهای اخیر، اما همچنان خالص تغییر مالکیت حقیقی در صندوقهای نقره منفی است و این موضوع به خروج پول سنگین 753میلیارد تومانی پول حقیقی از این صندوقها در روز نخست بازگشایی د ر دوران جنگ مرتبط است. برخلاف صندوقهای طلا، در پایان معاملات روز گذشته، هر 4 صندوق نقره حاضر در بازار حباب مثبت داشتند.
اهمیت تنوعبخشی در مدیریت ریسک
تعطیلی طولانیمدت معاملات سهام در شرایط جنگی، بار دیگر یک اصل کلاسیک اما گاه مغفول (تنوعبخشی به سبد داراییها) را در میان سرمایهگذاران به صدر توجه بازگرداند. از نهم اسفند ۱۴۰۴ که درگیری نظامی میان ایران و ائتلاف آمریکایی - صهیونی آغاز شد تا ۱۶ فروردین ۱۴۰۵، بازار سهام عملا در حالت توقف به سر برده و سرمایهگذاران بورسی از دسترسی به داراییهای خود محروم بودهاند. این در حالی است که صندوقهای درآمد ثابت از ۱۷ اسفند و صندوقهای طلا از ۲۴ اسفند بازگشایی شدند و طی این مدت، امکان نقدشوندگی داراییها برای دارندگان این ابزارها فراهم بوده است.
در شرایط عادی، بسیاری از سرمایهگذاران با تمرکز بر بازدهی، سهم بالایی از سبد خود را به سهام اختصاص میدهند. این رویکرد، اگرچه در دورههای رونق بازار میتواند سودآور باشد، اما در بزنگاههای بحرانی، ضعفهای خود را آشکار میکند. توقف معاملات سهام طی بیش از یک ماه اخیر، نمونهای عینی از این ریسک است. سرمایهگذارانی که تمام دارایی خود را در سهام یا صندوقهای سهامی متمرکز کرده بودند، در این مدت عملا امکان نقد کردن سرمایه خود را نداشتند؛ موضوعی که در شرایط جنگی و افزایش نیاز به نقدینگی برای تامین مایحتاج ضروری، میتواند به چالشی جدی تبدیل شود. در مقابل، آن دسته از سرمایهگذارانی که بخشی از سبد خود را به ابزارهای با نقدشوندگی بالاتر اختصاص داده بودند،
وضعیت متفاوتی را تجربه کردند. صندوقهای درآمد ثابت، بهدلیل ماهیت کمریسک و تداوم فعالیت، از ۱۷ اسفند امکان معامله داشتند و سرمایهگذاران این حوزه توانستند بدون مانع به منابع مالی خود دسترسی پیدا کنند. همچنین صندوقهای طلا که از ۲۴ اسفند بازگشایی شدند، علاوه بر فراهم کردن نقدشوندگی، از مزیت همزمانی با رشد قیمت طلا در فضای نااطمینانی نیز برخوردار بودند. این دو دسته از داراییها در عمل نقش ضربهگیر را برای پرتفوی ایفا کردند. آنچه در این مقطع بیش از پیش برجسته شده، کارکرد تنوعبخشی نه تنها در افزایش بازدهی تعدیلشده به ریسک، بلکه در تضمین دسترسی به نقدینگی در شرایط خاص است.
در ادبیات مالی، همواره تاکید میشود که ترکیب داراییهای مختلف با رفتارهای متفاوت، میتواند ریسک کلی سبد را کاهش دهد. اما تجربه اخیر نشان داد که تنوعبخشی، کارکردی فراتر از مدیریت نوسانات قیمتی دارد و میتواند به عنوان ابزاری برای مدیریت ریسک نقدشوندگی نیز عمل کند. در فضای پرابهام کنونی، پرتفوی سرمایهگذاری صرفا ابزاری برای کسب سود نیست، بلکه به نوعی به ابزار بقا نیز تبدیل شده است. سرمایهگذاری که سبدی متشکل از سهام، صندوقهای درآمد ثابت و داراییهایی نظیر طلا داشته، در مقایسه با فردی که تمام دارایی خود را به سهام اختصاص داده، از انعطافپذیری بیشتری برخوردار بوده است.
این انعطافپذیری، به ویژه در شرایطی که دسترسی به منابع مالی اهمیت حیاتی پیدا میکند، مزیتی تعیینکننده محسوب میشود. تحولات اخیر میتواند نقطه عطفی در نگاه سرمایهگذاران به چیدمان داراییها باشد. اتکای صرف به یک کلاس دارایی، حتی اگر در دورهای بازدهی بالایی داشته باشد، ریسکهای پنهانی را به همراه دارد که در شرایط خاص بروز میکند. از این رو، به نظر میرسد بازنگری در استراتژیهای سرمایهگذاری و توجه جدیتر به اصل تنوعبخشی، بیش از هر زمان دیگری ضروری است. در نهایت، تجربه تعطیلی بازار سهام در هفتههای گذشته، این پیام روشن را برای فعالان بازار سرمایه به همراه داشت: پرتفوی متنوع، تنها یک توصیه تئوریک نیست، بلکه ضرورتی عملی برای مواجهه با عدمقطعیتهای اقتصاد و سیاست است.
نخستین سیگنال از چرخش بازار
