تلاقی سناریوها پشت مرز ۴میلیونی؛
میدان احتیاط در بورس
در هفتهای که گذشت رویکرد ذکر شده را در معاملات مشاهده کردیم. به جز روز شنبه احتیاط در بقیه روزهای معاملاتی بهوضوح بر جریان دادوستدها سایه انداخت و از شدت تقاضای اولیه کاست. این موضوع را میتوان از ورود بیش از ۲.۶هزار میلیارد تومان پول حقیقی به صندوقهای درآمد ثابت دریافت. وضعیتی که سیگنالی واضح از چرخش استراتژی سرمایهگذاران به سمت داراییهای کمریسک مخابره میکند. این جابهجایی سرمایههای خرد را میتوان پیامی صریح از سوی سهامداران تلقی کرد. رفتاری مبنی بر اینکه نااطمینانیهای سیاسی همچنان وزن بالایی در تصمیمگیریها دارد و هرگونه خوشبینی، فعلا با ملاحظات و احتیاط جدی همراه است.
تلاطم در راه است؟
شاخص کل بورس که در هفته گذشته تا آستانه کانال ۴.۲میلیون واحد نیز پیشروی کرده بود، در نهایت با ثبت افت هفتگی ۰.۷۳درصدی تا حوالی مرز ۴میلیون واحد عقب نشست. این سطح اکنون به یک حمایت روانی مهم برای بازار تبدیل شده است. اگر کانال مذکور از بین برود مسیر کوتاهمدت شاخصهای سهامی میتواند با تلاطمهایی مواجه شود. با وجود فشار عرضه، نشانههایی از تردید بازار برای شکستن این مرز حساس دیده میشود. گویی بورسبازان در انتظار شفافتر شدن چشمانداز سیاسی و اقتصادی، دست به عصا حرکت میکنند. در مقابل، اگر سایه تنشهای سیاسی پررنگتر شود و ریسکهای سیستماتیک افزایش یابد، احتمال آزمون سطوح پایینتر برای شاخصها دور از ذهن نخواهد بود. بورس در شرایطی میان امید و احتیاط قرار گرفته است که هر خبر جدید سیاسی میتواند کفه ترازو را به سود خریداران یا فروشندگان سنگینتر کند.
پس از آنکه شاخص کل بورس در ۲۹ دیماه موفق شد قله ۴میلیون و ۴۹۱ هزار واحد را ملاقات کند، بازار سهام بهطور طبیعی وارد فاز اصلاحی شد. این اصلاح بیش از آنکه ناشی از تغییر بنیادین متغیرهای اقتصادی باشد، ریشه در شناسایی سود و افزایش نااطمینانیهای بیرونی داشت. در این میان، محدوده ۴میلیون واحدی بهعنوان یک حمایت روانی و تکنیکال مهم عمل کرد و اجازه نداد فشار فروش به ریزشهای عمیقتر منتهی شود. این سطح اکنون نمادی از تعادل شکننده میان خریداران و فروشندگان است.
در هفته اخیر، انتشار اخبار مثبت از روند مذاکرات میان ایران و آمریکا، جرقهای برای بازگشت هیجان به معاملات بازار سهام بود. بازار در نخستین روز کاری هفته با موجی از تقاضا مواجه شد و حتی شاخص کل در روز یکشنبه تا مرز کانال ۴.۲میلیون واحدی پیشروی کرد. این واکنش نشان داد که بورس همچنان به تحولات سیاسی حساس است و کوچکترین سیگنال کاهنده ریسک میتواند جریان نقدینگی را به سمت سهام سوق دهد. با این حال، تداوم این روند صعودی نیازمند قطعیت در اخبار و کاهش ملموس ریسکهای سیستماتیک است.
رفتار معاملهگران در ادامه هفته به سمت احتیاط حداکثری حرکت کرد. همین تردید موجب شد شاخص کل در نهایت با افت هفتگی ۰.۷۳ درصدی در مرز ۴میلیون واحدی متوقف شود. همزمان کاهش ۰.۶۵درصدی شاخص هموزن نیز نشان داد، فشار عرضه محدود به چند نماد شاخصساز نبوده و کلیت بازار با احتیاط معامله شده است. عقبنشینی شاخص هموزن، پیام روشنتری از فضای عمومی معاملات مخابره میکند. به این صورت که سهام کوچکتر نیز از جریان قدرتمند تقاضا بیبهره ماندهاند. در هفته مزبور حدود ۱.۲ همت پول حقیقی از گردونه معاملات سهام خارج شد. بازار سهام ۳ هفته متوالی است که با خروج پول سهامداران خرد دست به گریبان است. این روند، نشانهای از تضعیف اعتماد سرمایهگذاران حقیقی به چشمانداز کوتاهمدت بورس است. استمرار خروج نقدینگی بیانگر آن است که فعالان بازار نسبت به پایداری روندها اطمینان ندارند و ترجیح میدهند در شرایط پرابهام سیاسی و اقتصادی، ریسک سرمایهگذاری را کاهش دهند. این وضعیت میتواند به افت عمق معاملات، کاهش نقدشوندگی و تشدید نوسانات قیمتی منجر شود. تا زمانی که سیگنالهای روشن از متغیرهای کلان و فضای سیاسی مخابره نشود، احتمال بازگشت پایدار پول حقیقی به بازار محدود خواهد بود.
در چنین شرایطی، نگاهها بیش از هر زمان دیگری به محدوده حمایتی ۴میلیون واحد دوخته شده است. حفظ این سطح میتواند بهعنوان سکوی بازگشت تدریجی اعتماد عمل کند، اما از دست رفتن آن احتمالا موج تازهای از احتیاط و حتی تشدید عرضهها را در پی خواهد داشت. افزون بر تحولات سیاسی، متغیرهایی همچون روند نرخ ارز، سیاستهای پولی، وضعیت بودجه و جریان نقدینگی حقیقی نیز در تعیین مسیر آتی بازار نقش تعیینکننده دارند. این متغیرها همچنان سیگنال قاطعی به فعالان بورسی ندادهاند. کارشناسان میگویند، بازار سهام در نقطهای ایستاده که بیش از هر چیز نیازمند شفافیت در وضعیت متغیرهای کلان و سیاسی است. بورس نشان داده، ظرفیت واکنش مثبت به اخبار امیدوارکننده را دارد، اما تداوم رشد، مستلزم کاهش پایدار نااطمینانیها و بازگشت اعتماد سرمایهگذاران است. تا آن زمان، به نظر میرسد استراتژی غالب در میان معاملهگران، حرکت محتاطانه در حوالی یک مرز حساس و سرنوشتساز باشد.
وزن سناریوی بدبینانه
بازار سهام در حالی پرونده هفته گذشته را بست که نشانههای آشکار غلبه فشار فروش در اکثر روزهای معاملاتی قابل مشاهده بود. افت 0.73درصدی شاخص کل و کاهش نزدیک به 0.65درصدی شاخص هموزن در کنار قرمزپوشی حدود ۸۸ درصد از نمادها، تصویری روشن از فضای منفی حاکم بر بورس ارائه داد. این فضا با پیشروی عدم قطعیتها نسبت به ابتدای هفته بهمراتب سنگینتر و محتاطانهتر شد.
در همین رابطه ابراهیم سماوی، کارشناس بازار سرمایه در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» ضمن بررسی معاملات هفته گذشته اظهار کرد: اگر روند معاملات از روز شنبه تا سهشنبه را بررسی کنیم، بهوضوح میتوان تشدید تدریجی عرضهها را مشاهده کرد. هفته با سیگنالهای مثبت سیاسی آغاز شد. اخباری که از فضای مذاکره و کاهش تنشها حکایت داشت و حتی در بازار ارز نیز اثر کاهشی برجا گذاشت. بورس نیز در نخستین روز معاملاتی واکنش مثبتی نشان داد و شاخص کل تلاش کرد در سطوح بالاتر تثبیت شود. با این حال، این خوشبینی عمر چندانی نداشت و بهتدریج جای خود را به تردید داد.
او گفت: در ادامه معاملات، بهویژه از روز یکشنبه، بازار وارد فاز اصلاحی جدیتری شد. نمادهای شاخصساز و بهخصوص گروههای بزرگ دلاری و صادراتمحور با افزایش فشار عرضه مواجه شدند. امری که نشان داد بخشی از فعالان بازار، رشد کوتاهمدت ابتدای هفته را فرصتی برای شناسایی سود تلقی کردهاند. این رفتار را میتوان ترکیبی از سودگیری مقطعی و افزایش سطح ریسکگریزی سرمایهگذاران دانست.
این کارشناس در ادامه اظهار کرد: واقعیت آن است که بازار سرمایه در فاصله شنبه تا آخرین روز معاملاتی، بیش از آنکه تابع متغیرهای بنیادی باشد، تحت تاثیر فضای روانی ناشی از تحولات سیاسی قرار گرفت. ارسال تجهیزات نظامی به منطقه، تغییر لحن برخی مقامات و برجستهشدن گمانهزنیها درباره احتمال افزایش تنشها، وزن سناریوی بدبینانه را در ذهن فعالان بازار افزایش داد. این در حالی است که تنها چند روز پیش، روایت غالب بر کاهش تنشها و پیشرفت مذاکرات استوار بود.
ابراهیم سماوی با بیان اینکه معاملات روزهای اخیر را میتوان نقطه تلاقی دو روایت متفاوت در ذهن سرمایهگذاران دانست، اظهار کرد: سناریوی نخست، تداوم مسیر دیپلماسی و کاهش ریسکهای بینالمللی است که میتواند به ثبات اقتصادی، کاهش نااطمینانی و تقویت اعتماد عمومی منجر شود. سناریوی دوم، تشدید تنشها و حتی احتمال درگیری نظامی است که بهطور مستقیم سطح ریسک سیستماتیک بازار را افزایش میدهد. برآیند معاملات نشان میدهد در مقطع فعلی، سناریوی دوم وزن بیشتری در تصمیمگیریها یافته و رفتار محافظهکارانه بر جریان دادوستدها غالب شده است.
او به ویژگی بارز وضعیت این روزهای بورس پرداخت و گفت: یکی از ویژگیهای برجسته تالار شیشهای پررنگشدن نقش «انتظارات» در تصمیمگیریهاست. بازار در چنین شرایطی کمتر به گزارشهای مالی یا متغیرهای گذشته اتکا میکند و بیش از هر چیز به احتمالات آینده واکنش نشان میدهد. به بیان دیگر، بورس در حال بررسی سناریوهای سیاسی است.
سماوی تاکید کرد: بازار سرمایه در نقطهای حساس ایستاده است. درصورت کاهش تنشها، میتوان انتظار بازگشت تدریجی ثبات و حتی احیای تقاضا را داشت. اما در صورت تشدید ریسکهای سیاسی، احتمال تداوم فاز اصلاحی و افزایش احتیاط سرمایهگذاران دور از ذهن نخواهد بود.
