اخبار باشگاه اقتصاددانان روزنامه شماره ۶۵۴۷

در سال ۱۴۰۴، ایران دو موج بی‌سابقه قطعی اینترنت را تجربه کرد: اولی به‌خاطر ناآرامی شهرها (بیش از ۲۰روز) و دومی همزمان با جنگ آمریکا و اسرائیل (بیش از ۵۰روز). نتیجه این خاموشی‌های طولانی، چیزی فراتر از مختل شدن تماس‌های روزمره بود. اقتصاد دیجیتال کشور عملا فروپاشید. نزدیک به نیمی از فروشگاه‌های اینترنتی تعطیل شدند، عده زیادی از پیک‌های موتوری شغلشان را از دست دادند و هزاران نفر در مشاغل خدماتی خانگی مثل نظافت یا تعمیرات، یک‌شبه بدون درآمد ماندند.

سال ۱۴۰۴ برای ایران سالی سرنوشت‌ساز بود، نه فقط به خاطر تشدید تنش‌های نظامی با آمریکا و اسرائیل، بلکه به دلیل طولانی‌ترین دوره قطعی اینترنت سراسری. آنچه از اسفند ۱۴۰۴ تا اردیبهشت ۱۴۰۵ بر اقتصاد دیجیتال ایران گذشت، نه یک اختلال موقت، بلکه فاجعه‌ای بود که ریشه‌های کسب‌وکارهای آنلاین و به‌طور خاص جایگاه وب‌سایت‌های ایرانی در موتورهای جست‌وجو را سوزاند.

سال ۱۴۰۴ برای ایران از حیث قطعی اینترنت، بی‌سابقه بود. در دی‌ماه همان سال، ناآرامی‌های شهری بار دیگر دولت را به این نتیجه رساند که خاموش کردن شبکه جهانی، موثرترین راه برای کنترل فضا است. اینترنت برای بیش از بیست روز قطع شد و کسب‌وکارهای خرد نخستین ضربه را خوردند. اما فاجعه اصلی از اسفند ماه آغاز شد. همزمان با آغاز جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل علیه ایران، دولت اینترنت بین‌الملل را به بهانه جلوگیری از حملات سایبری به زیرساخت‌های حیاتی، به مدت بیش از پنجاه روز قطع کرد. ایران در سال ۱۴۰۴ دو موج متوالی و طولانی قطعی اینترنت را تجربه کرد؛ یکی به دلیل اعتراضات داخلی و دیگری به دلیل جنگ خارجی. این دو رویداد در هم تنیدند و فاجعه‌ای اقتصادی برای بنگاه‌های کوچک رقم زدند که این یادداشت روایتگر ابعاد آن است.

آلدوس ‌هاکسلی در اثر ماندگار خود «دنیای قشنگ نو» تصویری تلخ و هشداردهنده از ویرانشهری فناورانه ارائه می‌دهد که در آن پیشرفت‌های علمی و فناورانه به‌جای ارتقای انسانیت، به ابزاری برای حذف ارتباطات و عاملیت فردی تبدیل شده‌اند. سال گذشته نیز برای جامعه ایران، درست مثل دنیای ‌هاکسلی بود: سالی پر از چالش و درعین‌حال، سرشار از فرصت‌های از دست رفته برای اقتصاد دیجیتال ایران. حدود یک‌ششم این سال در تاریکی خاموشی‌های دیجیتال سپری شد؛ رکوردی که پیش از این فقط در دست کشور سومالی بود. دوره‌های خاموشی نه‌تنها ارتباطات را مختل کرد، بلکه ضربه‌ای جدی به شریان حیاتی اقتصاد دیجیتال وارد آورد. اگر لایه‌ای از تحلیل سطحی پایین‌تر برویم، این خاموشی‌ها، صرفا نمود بیرونی مشکلی عمیق‌تر بودند: فاصله چشم‌گیر سهم اقتصاد دیجیتال از تولید ناخالص داخلیِ کشور با میانگین جهانی. درحالی‌که جهان به سمت دیجیتالی‌سازی کامل پیش می‌رود و سهم اقتصادهای دیجیتال از تولید ناخالص داخلی جهانی به‌طور متوسط به ۱۵ درصد رسیده است، ایران همچنان در کمتر از ۸ درصد این معیار متوقف مانده است.