صنعت غذا در پساجنگ
افزایش قیمت انرژی و کودهای شیمیایی در ماههای گذشته فشار زیادی بر صنعت غذا وارد کرده و هزینههای تولید را بالا برده است. بهویژه افزایش قیمت نفت، تقاضا برای روغنهای گیاهی و روغن پالم را بهدلیل کاربردشان در تولید سوختهای زیستی افزایش داد. حتی صنعت بستهبندی پلاستیکی نیز از این وضعیت تاثیر پذیرفت؛ چراکه بخش قابلتوجهی از نفت تولیدی جهان صرف ساخت پلاستیک میشود.
سرعت بازگشت صنعت غذا
استیون باتلر، مدیر ارشد بازرگانی و یکی از بنیانگذاران پلتفرم هوش مصنوعی پیشبینی کالاهای غذایی ChAI، معتقد است که دستکم در کوتاهمدت نباید انتظار کاهش چشمگیر قیمت مواد غذایی را در پی این توافق داشت. به گفته او، مصرفکنندگان در سبد خرید هفتگیشان اثر محسوسی از این توافق مشاهده نخواهند کرد.
او میگوید: «ممکن است قیمتها دیگر افزایش پیدا نکنند، اما نباید انتظار کاهش چشمگیر آنها را هم داشت.»
این وضعیت چند دلیل دارد. نخست اینکه انتقال آثار چنین رویدادهایی در زنجیره تامین مواد غذایی زمانبر است. بسیاری از شرکتهای بزرگ تولیدکننده مواد غذایی قراردادهای بلندمدت دارند و قیمت مواد اولیه آنها معمولا برای بازهای بین۶ تا ۱۲ماه از پیش تثبیت شده است.
دوم اینکه ازسرگیری عبور کودهای شیمیایی از تنگه هرمز نیز احتمالا در کوتاهمدت تاثیر محسوسی بر قیمت مواد غذایی نخواهد داشت. این موضوع شاید بر محصولات کشاورزی سال آینده اثر بگذارد؛ اما در فصل زراعی جاری دیگر بسیار دیر شده و تفاوتی ایجاد نخواهد کرد.
بهجز چند استثنا (که در ادامه به آنها اشاره میشود)، فشار افزایشی ناشی از جنگ بر قیمت مواد غذایی چندان شدید نبوده است.
علاوه بر مواد اولیه، انرژی نیز یکی از عوامل کلیدی در تولید مواد غذایی است. هرچند قیمت نفت هماکنون در حال کاهش است، اما فشار اصلی همچنان در بازار گاز طبیعی احساس خواهد شد.
فشار گاز به صنعت غذا
باتلر معتقد است که برای صنعت غذا، وضعیت عرضه گاز طبیعی از خاورمیانه حتی از نفت هم اهمیت بیشتری دارد؛ چراکه گاز طبیعی یکی از اصلیترین نهادههای تولید کودهای شیمیایی است.
به گفته او، پایان جنگ بهتنهایی مشکلات مربوط به عرضه گاز را برطرف نخواهد کرد. این مشکلات تنها به عبور از تنگه هرمز مربوط نمیشود، بلکه ریشه در وضعیت زیرساختها نیز دارد.
حملات پهپادی در هفتههای نخست جنگ، تاسیسات گازی متعددی را در سراسر منطقه آسیبپذیر کرده است. توافق صلح ایران و آمریکا این خسارتها را جبران نخواهد کرد و بازسازی این تاسیسات ممکن است سالها به طول انجامد.
از سوی دیگر، تولید گاز اروپا نیز به پایینترین سطح خود در پنج سال اخیر رسیده است؛ وضعیتی که میتواند فشار بیشتری بر قیمت گاز وارد کند. در جریان جنگ ایران، قیمت بسیاری از روغنها از جمله روغن پالم و روغن آفتابگردان بهدلیل افزایش تقاضا رشد کرد؛ زیرا از آنها بهعنوان سوخت زیستی جایگزین نفت خام استفاده میشد؛ نفتی که در طول جنگ با جهش شدید قیمت مواجه شده بود.
قیمت نفت خام در اوایل آوریل به اوج خود رسید و از ابتدای ژوئن بهتدریج روند کاهشی در پیش گرفت. توسین جک، مدیر بخش گزارشهای بازار در پلتفرم اطلاعات کالایی اکزپانا، توضیح میدهد که بازار از مدتی پیش انتظار دستیابی به چنین توافقی را داشت. اکنون که توافق صلح نهایی شده، قیمت نفت خام بیش از پیش در مسیر کاهش قرار گرفته است. باتلر اطمینان دارد که این روند به کاهش قیمت روغن پالم و روغن سویا نیز منجر خواهد شد. از آنجا که قیمت این محصولات همبستگی بالایی با قیمت نفت خام دارد، افت قیمت نفت میتواند زمینه کاهش قیمت آنها را فراهم آورد.
قیمت پلاستیک در ابتدای مسیر کاهش
باتلر درباره قیمت پلاستیکهای مورد استفاده در بستهبندی مواد غذایی خوشبینتر است؛ قیمت این محصولات از هماکنون روند نزولی خود را آغاز کرده است.
در مراحل ابتدایی جنگ، نوعی «ذهنیت احتکار» در بازار شکل گرفته بود؛ چرا که بسیاری از شرکتهای شیمیایی مستقر در آسیا بهدلیل افزایش قیمت نفت قادر به اجرای قراردادهایشان نبودند. اکنون که قیمت نفت کاهش یافته، صنعت مواد شیمیایی میتواند تولید پلاستیک را افزایش دهد.
باتلر در جمعبندی میگوید: «احتمال اینکه قیمت پلاستیک و بستهبندی سریعتر از قیمت مواد اولیه غذایی کاهش پیدا کند، بسیار بیشتر است.»
آینده همچنان در هالهای از ابهام
حتی اگر توافق صلح بدون هیچ اختلالی اجرایی شود و جنگ دوباره آغاز نشود، آسیبهای بلندمدتی به زیرساختهای انرژی وارد آمده است و صنعت غذا یکشبه به شرایط عادی بازنخواهد گشت. حتی برای کالاهایی که قیمتشان مستقیما به گذرگاه تنگه هرمز وابسته است، امضای توافق صلح به معنای کاهش فوری قیمتها نخواهد بود.
این توافق میتواند آثار مثبتی در پی داشته باشد؛ از جمله کاهش قیمت روغنهای خوراکی و پلاستیکهای بستهبندی. اما در مجموع، احتمالا چندین ماه زمان لازم است تا نتایج مثبت آن بهطور ملموس در بازار نمایان شود.
* خبرنگار ارشد food navigator
