رقابت با عربستان
امارات، سومین صادرکننده بزرگ اوپک، از اعضای این کارتل برای «پنج دهه همکاری» تشکر کرد. اما این کلمات نرم و آرامبخش، تنش میان امارات و عربستان سعودی، بزرگترین تولیدکننده و مجری بالفعل این بلوک را پنهان میکند. تصمیم امارات رقابت میان این دو را عمیقتر خواهد کرد. پیش از این میشد تصور کرد که حملات ایران به کشورهای حاشیه خلیج فارس، دو قدرت بزرگ منطقه را به هم نزدیکتر کند. اما به نظر میرسد که این شرایط شکاف میانشان را بیشتر میکند.
امارات و عربستان سعودی از مدتها پیش بر سر سهمیههای اوپک اختلاف داشتند. این باشگاه برای حفظ ثبات و ترجیحا بالا نگه داشتن قیمت نفت، محدودیتهای تولید بر اعضایش اعمال میکند. امارات که در ماه فوریه ۳.۶میلیون بشکه در روز تولید میکرد، پیش از آغاز جنگ حدود ۶۰۰ هزاربشکه در روز ظرفیت مازاد تولید داشت. این کشور سرمایهگذاری هنگفتی بر روی زیرساختها و اکتشاف انجام میدهد تا ظرفیت کل خود را تا سال ۲۰۲۷ به ۵میلیون بشکه در روز برساند. حال با رهایی از سهمیههای اوپک، آزاد خواهد بود تا به هر میزان که میخواهد نفت پمپاژ کند؛ دستکم زمانی که محاصره تنگه هرمز توسط ایران پایان یابد و بتواند نفتش را خارج کند.
فعلا، چه در اوپک باشد و چه خارج از آن، صادرات امارات تحت فشار است. تنها مسیر این کشور به بازارهای جهانی خط لولهای به فجیره است، بندری خارج از تنگه که تنها میتواند ۱.۸میلیون بشکه در روز را مدیریت کند. هر گونه افزایش چشمگیر در تولید به بازگشایی تنگه بستگی دارد. ساعاتی پیش از اعلام امارات، قیمت نفت خام برنت، معیار جهانی نفت، برای نخستین بار از زمانی که دونالد ترامپ سه هفته پیش در خلیج فارس آتشبس اعلام کرد، از ۱۱۰دلار در هر بشکه فراتر رفت و سپس به حدود ۱۲۵ دلار صعود کرد.
اوپک پیش از این هم از ترک اعضا جان سالم به در برده بود. قطر در سال ۲۰۱۹ از این سازمان خارج شد. و امارات نیز دردسرساز بود. این کشور قوانین کارتل را در مقیاسی بزرگ زیر پا میگذاشت. برخی کارشناسان معتقدند که میزان تولید مازاد آن بین ۲۰۰هزار تا ۳۰۰هزار بشکه در روز بود.
حسین ایبیش از موسسه کشورهای عربی خلیج فارس، یک اندیشکده آمریکایی، میگوید اماراتیها «تصمیم گرفتهاند که اکنون لحظه حفاری است، عزیزم، حفاری کن، و لحظه فروش است، عزیزم، بفروش. آنها به قدر کافی در مسیر متنوعسازی اقتصادی پیش رفتهاند که احساس میکنند باید هرچه سریعتر نفت خود را به پول نقد تبدیل کنند.»
در کوتاهمدت، برنامههای امارات شاید عربستان سعودی را چندان نگران نکند. وقتی تنگه نهایتا بازگشایی شود، پادشاهی سعودی هم ممکن است برای جبران بخشی از زیانهای محاصره ایران، به فکر افزایش تولید بیفتد.
اما به مرور زمان، خروج امارات این کارتل را تضعیف خواهد کرد. افزایش تولید در قاره آمریکا پیشتر از نفوذ اوپک بر قیمتها کاسته است. سعودیها که برای پروژههای بزرگ و بلندپروازانه متنوعسازی اقتصادشان هزینههای گزافی صرف کردهاند، برای تراز کردن بودجه خود به قیمت نفت بالاتری نسبت به اماراتیها نیاز دارند. با رفتن امارات، تقریبا تمام ظرفیت مازاد اوپک در عربستان سعودی متمرکز خواهد شد. سایر اعضا تمایلی به محدود کردن تولید خود ندارند. در نتیجه، اگر عربستان سعودی پس از از سرگیری صادرات از تنگه هرمز بخواهد از قیمتها حمایت کند، مجبور خواهد بود تولید خود را بیشتر کاهش دهد. اگر این معامله بدی به نظر برسد، پادشاهی ممکن است تصمیم بگیرد در عوض تولید را به حداکثر برساند تا تولیدکنندگان با هزینههای بالاتر را از بازار خارج کند.
در کوتاهمدتتر، تصمیم امارات بازتابدهنده تنشهای منطقهای بر سر این جنگ است. درحالیکه برخی کشورهای خلیجفارس، مانند عمان، لحنی مصالحهجویانه نسبت به ایران داشتهاند، امارات سرسختتر بوده است. در ماه مارس، رئیس این کشور، محمد بن زاید، ایران را «دشمن» خواند. بیش از دو برابر هر کشور دیگر خلیج فارس، پهپاد و موشک به سوی امارات شلیک شده است؛ رهبران امارات از همسایگانشان به خاطر عدم کمک در دفاع از آن انتقاد کردهاند. این موضوع آنها را بر آن داشته تا دوستی خود با اسرائیل و آمریکا را دوباره تحکیم کنند. ترک اوپک ممکن است ترامپ را که این کارتل را به باد دادن قیمت نفت متهم کرده، خشنود کند.
جان آلترمن از مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی، اندیشکده آمریکایی دیگر، میگوید اقدام امارات نمایشی از اعتماد به نفس به آینده اقتصادیاش پس از کوبیده شدن توسط ایران است. آنها برنامه دارند «بزرگتر و بهتر» بازگردند و امید دارند که این ژست یکجانبه همراه با نفع شخصی، نظر ترامپ را به خود جلب کند.
نگاه او به بازارهای انرژی در دهه۱۹۷۰ شکل گرفته و شاید تضعیف اوپک توسط امارات را یک پیروزی دیپلماتیک ظاهری ببیند. وعده امارات برای حفاری بیشتر میتواند دستاوردهای دیگری نیز داشته باشد. سال گذشته، آمریکا مدت کوتاهی پس از توافق اوپک برای افزایش سهمیههای تولید، محدودیتهای صادرات تراشههای هوش مصنوعی به عربستان سعودی و امارات را لغو کرد. امارات شاید امیدوار باشد که در پی وعده خود برای افزایش تولید، معاملات فناورانه بیشتری هم به دست آورد.
روابط نزدیکتر از همیشه با آمریکا میتواند به بازیابی امارات پس از جنگ کمک کند. در ۲۲آوریل، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آقای ترامپ، گفت که آمریکا در حال بررسی حمایت مالی از امارات است؛ امارات نیز امیدوار است که پمپاژ نفت بیشتر به پر کردن دوباره خزانهاش پس از بازگشایی هرمز کمک کرده و سرمایهگذاری برای افزایش ظرفیت را جذب کند. ممکن است بخشی از این درآمدها را به پروژههایی برای کاهش اتکایش به هرمز، مانند یک خط لوله دوم به فجیره، هدایت کند.
نشانههایی وجود دارد که امارات در حال بازاندیشی در روابط خود با دیگر گروههای بینالمللی، مانند اتحادیه عرب است. پرسش فوری این است که آیا اوپک قربانی جنگ خلیج فارس خواهد شد یا خیر. اما حتی اگر این خروج مرگبار نباشد، خروج امارات روابطش با عربستان سعودی را تیرهتر خواهد کرد. امارات شاید بعدا از وخامت روابط با بزرگترین همسایه خود پشیمان شود. اما در حال حاضر، این بهایی به نظر میرسد که ارزش پرداختن برای روابط عمیقتر با آمریکا را دارد.
* هیات تحریریه
