انسداد هرمز نمونهای بارز از انتقال یک شوک ژئوپلیتیک به زندگی روزمره مردم جهان است
لرزش سبد خرید با شوک نفتی
دادهها نشان میدهد قیمت PET در اروپا تا اواسط مارس نسبت به سال قبل ۱۵درصد رشد کرده و پلیاتیلن در آمریکای شمالی حدود ۲۹درصد گرانتر شده است. در چین (بهعنوان بزرگترین مرکز تولید پلاستیک جهان) قیمت ترموپلاستیکها (پلیمرهای مصنوعی که میتواند بدون تغییر ساختار شیمیایی به دفعات در چرخه ذوب و انجماد قرار بگیرد) تنها در فاصله فوریه تا مارس تا ۴۴درصد افزایش یافته است. این افزایشها ناشی از کمبود خوراک پتروشیمی، لغو قراردادهای تامین و کاهش تولید در پالایشگاههایی است که به نفت خاورمیانه وابسته بودند. اثر این شوک قیمتی بهسرعت به صنایع پاییندستی منتقل شده است.
کانال اصلی انتقال تورم
بستهبندی که معمولا تا ۱۵درصد هزینه تولید یک کالا را تشکیل میدهد، به یکی از کانالهای اصلی انتقال تورم تبدیل شده است. بطریهای آب، ظروف مواد غذایی، بستهبندیهای پلاستیکی و حتی نوار چسبها اکنون با هزینههای بالاتری تولید میشوند. بهعنوان نمونه، پلاستیک تا ۸۰ درصد هزینه تولید بطریهای PET را تشکیل میدهد، بنابراین افزایش قیمت مواد اولیه بهطور مستقیم قیمت نهایی محصول را بالا میبرد. دادههای خردهفروشی این روند را تایید میکند. در ایالات متحده، میانگین قیمت کالاهای سوپرمارکتی طی چهار هفته نخست پس از آغاز جنگ حدود ۳درصد افزایش یافته است. با این حال، برخی گروههای کالایی رشد بیشتری را تجربه کردهاند.
محصولات بهداشت شخصی که وابستگی بالایی به بستهبندی پلاستیکی دارند، افزایش قابلتوجهی داشتهاند: قیمت شامپو حدود ۹درصد، ژل ۸درصد و خمیردندان ۷درصد رشد کرده است. این افزایشها تنها به بستهبندی محدود نیست و شامل مواد اولیهای مانند روغن پالم، عطرها و ترکیبات پتروشیمی نیز میشود. در بخش مواد غذایی، تصویر پیچیدهتر است. درحالیکه برخی اقلام مانند شیر و تخممرغ بهدلیل بهبود عرضه نسبت به سال گذشته کاهش قیمت داشتهاند، سایر کالاها با افزایش مواجه شدهاند. قیمت برنج ۶درصد، پاستا ۲درصد و محصولات نوشیدنی مانند آب بطری ۶درصد رشد کردهاند. کالاهای وابسته به فرآوری صنعتی بیشتر مانند قهوه و شکلات افزایشهای دو رقمی (بیش از ۱۲درصد) را تجربه کردهاند که نشاندهنده تاثیر ترکیبی هزینههای انرژی، حملونقل و بستهبندی است.
محصولات یکبار مصرف
محصولات یکبار مصرف بهداشتی نیز از این روند مستثنی نیستند. پوشک و محصولات بهداشتی زنانه (که حاوی پلاستیک و پلیمرهای جاذب هستند) با افزایش قیمت ۶درصدی مواجه شدهاند. در بخش شویندهها، قیمت مایع ظرفشویی حدود ۴درصد و پودر لباسشویی نزدیک به ۳درصد افزایش یافته است. این ارقام نشان میدهد که حتی کالاهایی که بهطور مستقیم به نفت مرتبط به نظر نمیرسند، در عمل از طریق زنجیرههای تولید به آن وابستهاند. در سطح کلانتر، شاخص قیمت مصرفکننده آمریکا در ماه مارس یکدرصد افزایش یافته، هرچند اقتصاددانان تاکید میکنند که این رقم تنها بازتاب اولیه شوک نفتی است و اثرات کامل آن در ماههای آینده نمایان خواهد شد. بهویژه با توجه به اینکه بسیاری از شرکتها هنوز بخشی از هزینههای افزایشیافته را جذب کردهاند و انتقال کامل آن به مصرفکننده زمانبر است.
آسیا، بهعنوان مرکز اصلی تولید پتروشیمی و پلاستیک، در خط مقدم این بحران قرار دارد. کشورهایی مانند چین، کرهجنوبی، ژاپن و هند که به واردات نفت خاورمیانه وابستهاند، اکنون با کمبود خوراک و افزایش هزینه تولید مواجه شدهاند. پالایشگاهها ناچار به کاهش تولید یا لغو قراردادها شدهاند و این امر عرضه جهانی پلیمرها را محدود کرده است. در چین، قیمت مواد اولیه مورد استفاده در تولید پلاستیک تا ۶۰ درصد افزایش یافته و این موضوع بهسرعت در قیمت محصولات صادراتی منعکس شده است. چین، که در سال ۲۰۲۴ بیش از ۱۴۱میلیارد دلار محصولات پلاستیکی صادر کرده، نقش کلیدی در انتقال این تورم به بازارهای جهانی دارد. افزایش قیمت در این کشور به معنای افزایش هزینهبرای تولیدکنندگان و خردهفروشان در آمریکا، اروپا و سایر نقاط جهان است. دادهها نشان میدهد صادرات محصولات پلاستیکی چین به آمریکا و اتحادیه اروپا در ماههای ابتدایی سال همچنان در سطح بالا قرار داشته، اما با هزینههای جدیدی همراه شده است. در سطح بنگاهها، فشار هزینهها بهشدت محسوس است.
حاشیه سود محدود
تولیدکنندگان کوچکتر با حاشیه سود محدود، بیشترین آسیب را دیدهاند. در برخی موارد، افزایش ۱۵ درصدی هزینه مواد اولیه در عرض یک ماه، کل سودآوری را از بین برده است. در مقابل، شرکتهای بزرگ چندملیتی مانند نستله، یونیلیور و پروکتر اند گمبل توان بیشتری برای انتقال هزینهها به مصرفکننده دارند و انتظار میرود در صورت تداوم بحران، قیمتها را بیش از پیش افزایش دهند. همزمان، رفتارهای احتیاطی در بازار نیز به تشدید بحران دامن زده است. ترس از افزایش بیشتر قیمتها موجب انبارسازی گسترده مواد پلاستیکی شده و در مراکز تجاری چین حتی به ازدحام لجستیک و ترافیک سنگین منجر شده است.
این اختلالات، خود به عاملی برای افزایش بیشتر هزینهها تبدیل شده و چرخهای از تورم فزاینده ایجاد کرده است. در مجموع، جنگ با ایران نمونهای بارز از چگونگی انتقال یک شوک ژئوپلیتیک به زندگی روزمره مردم در سراسر جهان است. از پالایشگاههای نفت تا قفسههای فروشگاهها، هر حلقه از زنجیره تامین تحت تاثیر قرار گرفته و هزینهها بهتدریج به مصرفکننده نهایی منتقل میشود. حتی در صورت توقف فوری درگیریها، تحلیلگران معتقدند بازگشت قیمتها به سطوح قبلی زمانبر خواهد بود، چرا که تعدیل زنجیرههای تامین و کاهش هزینههای تولید نیازمند ماهها و شاید سالها زمان است. در چنین شرایطی، سبد خرید خانوارها به یکی از ملموسترین شاخصهای این بحران تبدیل شده است؛ جایی که اثرات پیچیده بازار انرژی، بهصورت افزایش قیمت کالاهای ساده و روزمره نمایان میشود.
