بهای شاخص برنت در روز جمعه ۲۷ فوریه با رشد ۳.۵درصد به ۷۳.۴ دلار در هر بشکه رسید
نفت در قله ۸ماهه
حمید ملازاده: بازار جهانی نفت بار دیگر نشان داد که بیش از آنکه به دادههای بنیادین عرضه و تقاضا واکنش نشان دهد، به سیگنالهای ژئوپلیتیک حساس است. بهای نفت در پایان معاملات روز جمعه بیش از 3 دلار افزایش یافت؛ رشدی که مستقیما به تمدید مذاکرات هستهای میان ایران و ایالات متحده و تداوم ابهام درباره سرنوشت این گفتوگوها گره خورده است. معاملهگران در شرایطی موقعیتهای خرید خود را تقویت کردند که سناریوی اختلال عرضه در صورت شکست مذاکرات همچنان روی میز باقی مانده است. به گزارش رویترز و تا لحظه تنظیم این خبر، بهای شاخص برنت در روز جمعه 27 فوریه با رشد 3.5درصدی به 73.4 دلار در هر بشکه رسید (بالاترین حد از ژوئن 2025) و شاخص وستتگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با افزایش 2.5درصدی در سطح 67.7 دلار ایستاد. برنت در مسیر ثبت دومین رشد ماهانه متوالی قرار گرفت و به بالاترین سطوح خود در هفت ماه اخیر نزدیک شد؛ سطحی که نشان میدهد بازار، ریسک ژئوپلیتیک را جدی گرفته است.
بازار در اسارت «عدم قطعیت»
تحلیلگران بازار انرژی تاکید میکنند که آنچه قیمتها را بالا میبرد نه بهبود ناگهانی تقاضا، بلکه «عدم قطعیت» است. فضای مبهم مذاکرات، احتمال اقدام نظامی و حضور پررنگ نیروهای آمریکایی در منطقه، پریمیوم ریسک ژئوپلیتیک را بهطور محسوسی افزایش داده است. برخی برآوردها حاکی است که بین ۸ تا ۱۰دلار از قیمت فعلی هر بشکه نفت، ناشی از همین ریسک تنش در خاورمیانه و احتمال اختلال در تنگه هرمز است؛ شاهراهی که حدود ۲۰ درصد نفت جهان از آن عبور میکند. گفتوگوهای غیرمستقیم تهران و واشنگتن روز پنجشنبه 26 فوریه در ژنو برگزار شد؛ مذاکراتی که پس از دستور رئیسجمهور آمریکا برای تقویت حضور نظامی در منطقه، حساسیت بیشتری یافت.
گزارشهای رسانهای مبنی بر توقف مذاکرات به دلیل اصرار آمریکا بر «غنیسازی صفر» از سوی ایران، در مقاطعی باعث جهش قیمتها شد. با این حال، اظهارات وزیر خارجه عمان بهعنوان میانجی مذاکرات مبنی بر پیشرفت نسبی گفتوگوها، از شدت التهاب کاست و مانع جهش بیشتر قیمتها شد.
اختلاف بر سر غنیسازی
ایران اعلام کرده اجازه خروج اورانیوم غنیشده از کشور را نخواهد داد؛ موضعی که فاصله دیدگاهها با واشنگتن را برجسته میکند. از سوی دیگر، مقامات آمریکایی نیز با لحنی هشدارآمیز تاکید کردهاند در صورت عدم دستیابی به توافق، گزینه نظامی کنار گذاشته نشده است. رئیسجمهور آمریکا پیشتر ضربالاجلی ۱۰تا ۱۵روزه برای رسیدن به توافق تعیین کرده و هشدار داده بود در غیر این صورت «اتفاقات بدی» رخ خواهد داد. همین ادبیات تهدیدآمیز، بهویژه در کنار استقرار گسترده نیروهای آمریکایی در خاورمیانه، فضای بازار را ملتهب نگه داشته است. معاملهگران بهخوبی میدانند هرگونه درگیری مستقیم یا حمله به تاسیسات ایران میتواند صادرات نفت منطقه را بهشدت تحت تاثیر قرار دهد و حتی عبور نفتکشها از تنگه هرمز را مختل کند.
تنگه هرمز؛ گلوگاه حیاتی بازار
تنگه هرمز نهتنها برای ایران، بلکه برای کل بازار جهانی نفت اهمیت حیاتی دارد. عبور روزانه میلیونها بشکه نفت از این گذرگاه باریک باعث شده هرگونه تهدید امنیتی در این منطقه، بلافاصله در قیمتها منعکس شود. تجربههای پیشین نشان داده حتی شایعه حمله یا توقیف نفتکشها میتواند نوسانات چنددلاری ایجاد کند. در شرایط کنونی، بازار در حال قیمتگذاری سناریوی «بدترین حالت» است؛ سناریویی که شامل حملات محدود، اختلال موقت در صادرات یا تشدید تحریمهاست. همین ذهنیت باعث شده علیرغم نبود اختلال واقعی در عرضه، قیمتها در سطوح بالایی تثبیت شوند.
واکنش عربستان؛ افزایش تولید برای مهار شوک
در واکنش به احتمال تشدید تنشها، منابع آگاه اعلام کردهاند عربستان در حال افزایش تولید و صادرات نفت است تا در صورت بروز اختلال، بازار با کمبود ناگهانی مواجه نشود. این اقدام را میتوان تلاشی پیشدستانه برای مهار شوک احتمالی عرضه دانست؛ حرکتی که همچنین پیام سیاسی مهمی برای بازار دارد: ریاض آماده مداخله برای ثباتبخشی است. با این حال، افزایش عرضه عربستان بهتنهایی نمیتواند جایگزین کامل صادرات احتمالی مختلشده ایران یا دیگر تولیدکنندگان منطقه باشد، بهویژه اگر بحران ابعاد گستردهتری پیدا کند.
اوپکپلاس در دوراهی تصمیم
همزمان با تحولات ژئوپلیتیک، نگاه بازار به نشست پیشروی اوپکپلاس نیز دوخته شده است. این ائتلاف قرار است درباره افزایش احتمالی ۱۳۷ هزار بشکهای تولید در ماه آوریل تصمیم بگیرد؛ آن هم پس از تعلیق افزایش تولید در سهماهه نخست سال.
تصمیم اوپکپلاس در شرایطی اتخاذ میشود که برخی تحلیلگران نسبت به شکلگیری مازاد عرضه در ماههای آینده هشدار میدهند. در صورت کاهش تنشهای ایران و آمریکا و بازگشت کاملتر نفت ایران به بازار، معادلات عرضه بهسرعت تغییر خواهد کرد. به همین دلیل، نشست پیش رو از اهمیت دوچندان برخوردار است؛ چراکه باید میان ریسک ژئوپلیتیک و احتمال مازاد ساختاری تعادل برقرار کند.
بازار دوگانه؛ بنیادهای ضعیف، ریسک قوی
نکته قابلتوجه این است که رشد اخیر قیمتها بیش از آنکه ناشی از بهبود بنیادین تقاضا باشد، ریشه در ریسکهای سیاسی دارد. دادههای کلان اقتصادی و برآوردهای مربوط به رشد مصرف جهانی نفت همچنان محتاطانه است. برخی نهادهای بینالمللی نسبت به مازاد عرضه در سال آینده هشدار دادهاند. اما در کوتاهمدت، این عوامل زیر سایه تنشهای تهران–واشنگتن قرار گرفتهاند. به بیان دیگر، بازار در حال حاضر «ریسکمحور» است نه «تقاضامحور». هر خبر مثبت از مذاکرات میتواند بخشی از پریمیوم ریسک را تخلیه کند و قیمتها را چند دلار پایین بیاورد؛ و بالعکس، هر نشانهای از بنبست یا تشدید تنش، جهش سریع قیمتها را در پی خواهد داشت.
سناریوهای پیش رو
سه سناریوی اصلی پیش روی بازار قرار دارد:
1. توافق موقت یا پیشرفت ملموس مذاکرات: در این حالت، بخشی از پریمیوم ریسک تخلیه میشود و قیمتها احتمالا به زیر ۷۰ دلار بازمیگردند.
2. تداوم مذاکرات بدون نتیجه قطعی: بازار در سطوح فعلی نوسان خواهد کرد و دامنه ۷۰ تا ۷۵دلار برای برنت حفظ میشود.
3. شکست مذاکرات و اقدام نظامی محدود: جهش سریع قیمتها به بالای ۸۰دلار دور از انتظار نخواهد بود.
نفت در مدار سیاست
بازار نفت بار دیگر ثابت کرد که در بزنگاههای تاریخی، سیاست بر اقتصاد پیشی میگیرد. تمدید مذاکرات ایران و آمریکا اگرچه روزنهای از امید برای راهحل دیپلماتیک گشوده، اما سایه تهدید نظامی همچنان بر فراز بازار سنگینی میکند. در چنین فضایی، هر بشکه نفت نهتنها بر اساس عرضه و تقاضا، بلکه بر پایه معادلات امنیتی قیمتگذاری میشود. طلای سیاه اکنون در قلهای هفتماهه ایستاده؛ قلهای که پایههای آن بیش از هر زمان دیگری بر تحولات تهران و واشنگتن استوار است. اینکه این ارتفاع حفظ خواهد شد یا با یک توافق سیاسی فرو میریزد، پرسشی است که پاسخ آن نه در چاههای نفت، بلکه در اتاقهای مذاکره رقم خواهد خورد.
