بازگشایی تدریجی اینترنت؟

زمانی که نام اینترنت پرو مطرح شد، جنجال نیز با آن زاده شد. برخی آن را اسم رمز اینترنت طبقاتی نامیدند و برخی دیگر گفتند این نام مودبانه اینترنت رانتی است. اس‌ام‌اس محدودی به تعدادی از افراد فرستاده شد که می‌توانند با احراز هویت به اینترنت آزاد دسترسی پیدا کنند اما هیچ‌کس این اس‌ام‌اس را گردن نگرفت.  در عین حال که گفته می‌شد که دو اپراتور بزرگ کشور قصد دارند اینترنت آزاد به برخی افراد بدهند. البته قرار نبود این اینترنت رایگان باشد، بلکه دارنده اینترنت پرو برای داشتن خط سفید باید پول زیادی نسبت به هنجار قیمت‌های اینترنت پرداخت کنند.

یکی از نکات جالب این بود که برخی از اس‌ام‌اس‌های اینترنت پرو برای کسانی رفته بود که از پیش دارای خط سفید بودند، مانند برخی خبرنگاران. حالا خبرنگارانی که اینترنت آزاد داشته‌اند، در اس‌ام‌اس دوم تلویحی تهدید شده‌اند، در صورتی که خواهان اینترنت پرو نباشند، تنظیمات اینترنت آنها به سابق باز می‌گردد، یعنی «اینترنت فیلتر شده»! برای این منظور آنها باید چیزی حدود ۲۰۰ هزار تومان برای احراز هویت پرداخت کنند اما از قرار معلوم پس از دریافت این رقم، قرار نیست که هزینه بالای ۲میلیونی را افرادی همچون خبرنگارانی که صاحب خط سفید هستند، پرداخت کنند.

برای دریافت اینترنت پرو باید چیزی بالای ۲‌میلیون تومان هزینه کرد. بر اساس برخی داده‌ها، هزینه هر گیگ اینترنت فیلتر نشده، ۸ هزار تومان و هزینه هر گیگ اینترنت فیلتر شده، ۴۰ هزار تومان است. به نظر می‌رسد در شرایط عادی هزینه وی‌پی‌ان ارزانتر از اینترنت پرو باشد. با این حال این اینترنت قرار نیست به دست همه برسد و قرار است بر اساس صنف این اینترنت تعلق گیرد. البته در مورد استفاده از اینترنت پرو اخبار ضد و نقیض فراوان است اما رئیس انجمن تجارت الکترونیک تهران اعلام کرد که با وجود مطرح شدن طرح‌های مختلف برای ارائه اینترنت ویژه به کسب و کارها، تاکنون هیچ اقدام عملی در این زمینه انجام نشده و شرکت‌ها هنوز به اینترنت ویژه تجاری دسترسی پیدا نکرده‌اند. نیما قاضی در گفت‌وگو با رسانه سیتنا با اشاره به پیگیری‌های انجام شده برای حل مشکلات اینترنت و همچنین اختلال در سامانه‌های پیامکی کسب و کارها، اظهار کرد که تا این لحظه تغییر محسوسی در وضعیت دسترسی شرکت‌ها به اینترنت رخ نداده است.

او در این باره توضیح داد که طی هفته‌ها و روزهای گذشته نهادهای مختلفی از اجرای طرح اینترنت ویژه برای کسب و کارها خبر داده‌اند و حتی فرم‌هایی برای ثبت‌نام و ارسال درخواست نیز منتشر شده است. با این حال، به گفته رئیس انجمن تجارت الکترونیک تهران، این طرح‌ها هنوز به مرحله اجرا نرسیده و هیچ کسب و کاری به اینترنت ویژه دسترسی پیدا نکرده است.قاضی همچنین تاکید کرد که انجمن تجارت الکترونیک و سایر نهادهای مرتبط پیگیری‌هایی را برای بهبود وضعیت اینترنت شرکت‌ها انجام داده‌اند، اما تاکنون اقدام عملی از سوی نهادهای مسوول صورت نگرفته است. به گفته او، یکی از دلایل اصلی عدم اجرای این طرح‌ها مخالفت برخی نهادهای امنیتی با ارائه اینترنت ویژه در شرایط فعلی کشور عنوان شده است.

بیشتر این تلاش‌ها برای برقراری اینترنت اصناف صورت می‌گیرد و هنوز هیچ چشم‌اندازی برای بازگشایی اینترنت مردم وجود ندارد اما برخی خبرها می‌گویند که قرار است اینترنت به‌شکل تدریجی به روی مردم باز شود. برخی باز شدن برخی از آی‌پی‌های مربوط به سایت‌های دانشگاهی و سرویس‌های برنامه‌نویسی را در این راستا ارزیابی می‌کنند. به نظر می‌رسد اینها اخبار تاییدکننده‌ای هستند که طی روزهای گذشته درباره باز شدن بخشی از سرویس‌های بین‌المللی در رسانه‌ها منتشر شده بود؛ نشانه‌هایی که اگرچه هنوز محدود و ناپایدارند، اما نشان‌دهنده تغییراتی تدریجی در الگوی دسترسی به اینترنت است.

سایت پیوست در گزارشی نوشت: بررسی‌های صورت گرفته نشان می‌دهد علاوه بر دسترسی به پایگاه‌های علمی مانند ScienceDirect و Springer، برخی سرویس‌های مرتبط با توسعه نرم‌افزار نیز در دسترس قرار گرفته‌اند؛ روندی که می‌تواند به‌عنوان تلاشی برای بازگرداندن حداقلی از کارکردهای حرفه‌ای اینترنت تفسیر شود. در این میان، باز شدن دامنه Vercel اهمیت ویژه‌ای دارد. این پلتفرم یکی از زیرساخت‌های کلیدی برای استقرار و اجرای اپلیکیشن‌های وب محسوب می‌شود و دسترسی به آن برای توسعه‌دهندگانی که در حال ساخت یا نگهداری سرویس‌های آنلاین هستند، حیاتی است.

در کنار آن، دسترسی به مستندات Next.js نیز بار دیگر امکان استفاده از یکی از مهم‌ترین فریم‌ورک‌های توسعه وب مدرن را فراهم کرده است؛ ابزاری که به‌طور گسترده در پروژه‌های استارت‌آپی و محصولات دیجیتال مورد استفاده قرار می‌گیرد. در کنار این موارد، دسترسی به Let’s Encrypt نیز برقرار شده است؛ سرویسی که زیرساخت صدور گواهی‌های امنیتی وب (SSL/TLS) را فراهم می‌کند و برای حفظ امنیت ارتباطات آنلاین، نقشی پایه‌ای دارد. در مقابل، برخی دامنه‌ها مانند SourceForge همچنان با ناپایداری یا محدودیت در دسترسی مواجه‌اند؛ موضوعی که نشان می‌دهد الگوی بازگشایی‌ها همچنان یکدست نیست.

در همین زمینه، گفته‌های اخیر محسن پاشا، سرپرست معاونت امنیت مرکز ملی فضای مجازی، نیز به نظر می‌رسد تایید کننده ادامه‌دار بودن این روند است. او اعلام کرده است: «رایزنی‌هایی برای بازگشایی IPها و برخی نیازمندی‌های ضروری عمومی در دست انجام است» و همچنین با اشاره به وضعیت فعلی کشور، از تلاش برای بازگشایی آی‌پی کسب‌وکارها و تمرکز بر بهبود زیرساخت‌های شبکه خبر داده است. این موضع‌گیری را می‌توان نشانه‌ای از رویکرد تدریجی و مدیریت‌شده در بازگرداندن دسترسی‌ها دانست.