آیا پول جدید پاسخگوی افزایش تقاضای وجه نقد است؟
پاسخ نیممیلیونی به کمبود اسکناس
بانک مرکزی در اطلاعیهای از عرضه ایرانچک ۵۰۰هزار تومانی خبر داد. بر این اساس، افراد میتوانند با مراجعه به شعب بانک به جای دریافت اسکناسهای با ارقام پایین، ایران چک نیممیلیونی را دریافت کنند. به نظر میرسد، توزیع ایران چک ۵۰۰هزار تومانی، پاسخی به افزایش تقاضا برای دریافت وجه نقد است. هرچند به عقیده کارشناسان، این پاسخ بهطور کامل نیاز کنونی معاملات نقدی در اقتصاد ایران را برآورده نمی کند و صف متقاضیان دریافت وجه نقد در مقابل بانکها گویای این موضوع است.
«دنیای اقتصاد» در گزارشهای مختلف توضیح داده بود که در شرایطی که تورم بالا مزمن شده است، عرضه اسکناس درشتتر موجبات کاهش هزینه مبادلات و فعالیتهای اقتصادی را فراهم میکند. از سوی دیگر معمولا با افزایش نااطمینانی در اقتصاد افراد بیشتر به وجه نقد در دست خود اعتماد دارند. بر اساس مشاهدات میدانی برای دریافت وجه نقد در برخی از شعب بانکها صف تشکیل شده است و حتی شعب برای پرداخت وجه نقد سقف اعلام کردهاند. همچنین، طی روزهای گذشته برخی شعب بانکها از اتمام روزانه وجه نقد قابل پرداخت خود خبر دادهاند. بررسیها نشان میدهد مدیریت شعب بانکها به صورت روزانه برای سقف پرداخت وجه نقد به مراجعهکنندگان تصمیمگیری میکنند. در برخی شعب مشاهده شده است که سقف وجه نقد پرداختی به افراد تا یکمیلیون تومان کاهش یافته است. از سوی دیگر مشاهده شده که شعبه به مشتری قدیمی که سپرده زیادی در بانک دارد تا پانزدهمیلیون تومان وجه نقد پرداخت کرده است. بر این اساس، با افزایش نااطمینانی در سطح اقتصاد دسترسی افراد به وجه نقد با شروط و سقفگذاریهای سلیقهای مواجه شده است.
در چنین شرایطی عرضه ایرانچک با ارقام درشتتر میتواند موجب دسترسی راحت تر افراد به وجه نقد و از سوی دیگر کاهش هزینه چاپ پول برای بانک مرکزی باشد. با این وجود، هنوز جای خالی ایران چک درشتتر مثلا با ارقام یکمیلیونی تومان یا دومیلیون تومانی، در مبادلات اقتصادی و خریدهای روزمره قابل مشاهده است.
نکته قابلتوجه دیگر بالاتر بودن رقم ایران چک از سقف برداشت از عابر بانکها است. در حال حاضر سقف برداشت از عابر بانکها ۳۰۰هزار تومان است و این موضوع به معنای آن است که از هیچ عابر بانکی نمیتوان ایران چک ۵۰۰ هزار تومانی دریافت کرد.
توضیحات بانک مرکزی در مورد ایران چک نیممیلیونی
روز گذشته، دوازدهم بهمن ماه، بانک مرکزی در اطلاعیهای اعلام کرد که عرضه ایران چک با رقم پنجمیلیون ریال(۵۰۰ پررنگ با پنج صفر کمرنگ) آغاز شده است. بانک مرکزی توضیح داد که چاپ ایران چک پنجمیلیون ریالی با هدف تسهیل در انجام معاملات نقدی انجام شده است. این نهاد تنظیم گر توضیح داده که چاپ این ایران چکها قبلا انجام شده و بر اساس برنامهریزیهای انجام شده قرار بوده از ۱۲ بهمن ماه در شبکه بانکی توزیع شود. با این حال به نظر میرسد در روزهای آینده عرضه ایران چک نیممیلیون تومانی گسترش پیدا کند؛ چراکه روز گذشته بسیاری از شعب بانکها هنوز این ایران چک به دستشان نرسیده بود. نکته قابلتوجهی که بانک مرکزی در توضیحات خود بر آن تاکید کرده است در خصوص اثر تورمی چاپ اسکناس با رقم درشتتر است. در توضیحات بانک مرکزی تاکید شده است که ایران چک پنجمیلیون ریالی جایگزین مناسبی برای اسکناسهای با ارقام پایینتر است و عرضه آن به معنی تغییر در سیاست پولی یا تغییر در حجم نقدینگی کشور نخواهد بود.
شرط غیر تورمی بودن چاپ اسکناس درشت
با توجه به تاکیدات بانک مرکزی باید گفت، چاپ اسکناس با ارقام درشتتر به شرط آنکه در حجم اسکناسهای کل اقتصاد به لحاظ ارزش تغییری ایجاد نشود، اثر افزایشی بر حجم نقدینگی اقتصاد نخواهد داشت. چاپ اسکناس با ارقام درشت موجب میشود بانک مرکزی قطعات اسکناس کمتری چاپ کند و در نتیجه با هزینه پایینتری پول فیزیکی چاپ و به اقتصاد تزریق کند. مطالعات اقتصادی نشان میدهد معمولا بانکهای مرکزی با کاهش هزینه چاپ فیزیکی پول، حجم اسکناسها از نظر ارزش را افزایش میدهند و این موضوع خطر افزایش پایه پولی در اقتصاد را افزایش میدهد. افزایش ارزش اسکناسهای موجود در اقتصاد اثر مستقیمی بر افزایش پایه پولی و در نتیجه آن افزایش حجم نقدینگی و تورم در اقتصاد دارد. براساس آمار منتشرشده توسط بانک مرکزی در آبان ماه سال جاری، سهم اسکناس و مسکوکات از پایه پولی در اقتصاد ایران ۱۵.۲درصد است. همچنین، این جزء پول سهم ۱.۷درصدی از کل حجم نقدینگی دارد.
تفاوت ایرانچک و اسکناس چیست
در حال حاضر تفاوتی بین استفاده از ایران چک و اسکناس وجود ندارد. با این حال تفاوتهایی ماهوی میان این دو برقرار است. اصلیترین تفاوت و چیزی که از ظاهر ایرانچک و اسکناسهای چاپشده نمایان است، امضای مقامات اقتصادی است. روی ایران چکها تنها امضای رئیس کل بانک مرکزی وجود دارد؛ ولی اسکناس با امضای هم رئیس کل بانک مرکزی و هم وزیر اقتصاد اعتبار میگیرد. توزیع ایرانچک در شرایطی که رشد نقدینگی بالاست بهدلیل افزایش نیاز برای تسهیل مبادلات در اقتصاد انجام میشود. بر اساس گزارش بانک مرکزی، تنها در هشتماه نخست سال جاری حجم نقدینگی در اقتصاد ایران حدود ۳۰درصد افزایش یافته است. با این حال به نظر میرسد تشریح نحوه تصمیمگیری بانک مرکزی برای توزیع ایران چک در اقتصاد بسیار ضروری است. برای مثال، لازم است بانک مرکزی به عنوان تنظیم گر بازار پول در اقتصاد، در خصوص حجم هر کدام از اسکناسها و ایرانچکها و برنامه این نهاد برای انتشار این قطعات توضیحات کامل و شفافی را منتشر کند.
